n gözləyirdi!
– Joan, doğrudan, biz də elə yaşaya bilərik?
– Niyə yaşamayaq axı? Başqaları niyə yaşayır? Hamının isti yuvası var, qoşa gəzirlər, mənzilləri var, qapını örtən kimi, bütün dərd-ələm çəkilib gedir, daha buradakı kimi divarlara hopub qalmır...
– Doğru sözündür?–Ravik bir də soruşdu.
– Hə...
– Demək, balaca, rahat bir mənzil... kiçik, rahat bir meşşan səadəti... Vulkanın ikicə addımlığında kiçik, rahat bir dinclik. Sənin doğru sözündür?
– Başqa cür də demək olar. Belə yox... Adam lap nifrət eləyir. Sevənlər başqa söz tapıb deyər...
– O sözlər heç nəyi dəyişmir, Joan. Bu, sənin doğru sözündür? Axı heç birimiz dünyaya belə həyat üçün gəlməmişik.
Joan ayaq saxladı:
– Məni çıx...
Ravik gülümsədi. Bu təbəssümdə nəvaziş də, kinayə də, qüssə nişanələri də var idi.
– Joan, – dedi, – sən də belə həyat üçün yaranmamısan. Sən məndən də betərsən. Ancaq bu, yeganə səbəb deyil. Başqası da var...
– Hə, – Joan acı-acı təsdiq elədi. – Bilirəm...
– Yox, Joan, sən onu bilmirsən. İndi özüm deyəcəyəm. Desəm, yaxşıdır. Sən də indiki kimi ağlına başqa şey gətirməzsən.
Joan onunla üzbəüz dayandı.
– Nə qədər tez desəm, o qədər yaxşıdır. Ancaq deyəndən sonra məni çox sorğu-suala çəkmə.
Joan dinmirdi. Birdən-birə sifəti bayaqkı ifadəsini itirdi, yenə əvvəlki sifət oldu. Ravik onun əllərindən yapışdı:
– Mən Fransada xəlvəti yaşayıram, – dedi. – Sənədim yoxdur. Əsl səbəb budur. Ona görə də mənzil tuta bilmərəm, sevdiyim adamla da evlənə bilmərəm. Bunun üçün, gərək, sənədim, vizam olsun. Düzünə baxsan, heç işləyə də bilmərəm. Gərək, gizlindən, onun-bunun əvəzinə iş görəm. Mən başqaları kimi yaşaya bilmərəm.
Joan gözlərini bərəldib ona baxırdı:
– Düz sözündür?
Ravik çiyinlərini çəkdi:
– Bu cür yaşayanlar yüzlərlə, minlərlədir. Yəqin, sənin də xəbərin var. İndi bunu hamı bilir. Mən də o yüzlərdən, minlərdən biriyəm.– O gülümsəyib Joanın əllərini buraxdı. – Morozov beləsinə «gələcəyi olmayan adam» deyir.
– Hə... Bəs...
– Hətta deyərdim ki, belə yaxşıdır.