Düz...–O, süni şəkildə fasilə verdi, gülümsədi və dedi: – Dörd həftə yarımdır.
– Elədir!–Ravik Morozovu qabaqladı.
– Elədir! – Morozov da təsdiqlədi.
– Gördünüz?! Mən heç vaxt səhv eləmərəm, – deyə jan aralandı.
– Özüm onu pərt eləmək istəmədim, Boris.
– Mən də. Görürsənmi, zaman keçmişə çevriləndə öz mənasını itirir. Adama həm təsəlli verir, həm diksindirir, həm də biganələşdirir. Preobrajenski qvardiya polkunun poruçiki Belskini 1917-ci ildə Moskvada gözdən itirdim. Dost idik. O, Finlandiyaya keçib şimala getdi. Mənimsə yolum Mancuriyadan Yaponiyaya düşdü. Səkkiz ildən sonra görüşəndə, mənə elə gəldi ki, onu axırıncı dəfə 1919-cu ildə Harbində görmüşəm. O da dedi ki, 1921-ci ildə Helsinkidə görüşmüşük. Hərəmiz iki il və neçə min kilometr səhv elədik. – Morozov qrafini götürüb şərab süzdü. – Görürsənmi, səni burada unutmayıblar. Ona görə də adama elə gəlir ki, vətənə qayıdıb... Düz demirəm?
Ravik şərabdan bir az içdi. Sərin və xoş idi.
– Bir dəfə lap Almaniyanın sərhədində oldum. Küçənin bir tərəfi İsveçrənin idi, o biri tərəfi isə Almaniyanın... Mən də İsveçrə tərəfdə gilas yeyirdim. İstəsəm, çiyidini Almaniyaya tüpürərdim...
– Onda özünü vətənə yaxın hiss eləyə bilmədin?
– Yox! Mən ondan heç vaxt belə uzaq olmamışdım. Morozov irişdi:
– Başa düşürəm. Bəs yollar necədir?

– Həmişəki kimi. Getdikcə də çətinləşir, vəssalam. Sərhəddə nəzarəti artırıblar. Bir dəfə İsveçrədə, bir dəfə də Fransada tutuldum.
– Bəs niyə heç yerini-yurdunu bildirmədin?
– Məndən sonra polisin nəyi eşələyib tapdığını bilmirdim. Axı hərdən yaman quduzlaşır. Fikirləşdim ki, heç kəsin həyatını təhlükəyə salmasam yaxşıdır. Axı, bizim günahsızlığımız hələ hər şey demək deyil. Müharibənin ulu qanunudur: sakitcə yerə yat, sonra aradan çıx! Sən nəsə gözləyirdin?
– Mən yox.
Ravik diqqətlə onun üzünə baxdı:
– Məktub gözləyirmişsən, – dedi, – axı məktubun özü nədir ki?! Onun heç vaxt xeyri olmur.
– Elədir.
Ravik cibindən bir qutu siqaret çıxardı.
– Qəribədir, – dedi, – adam burada