ispanlar da, almanlar da oldu, qurtardı...
– Fransızlar! Sərhəd tərəfdən qaçanlar. Ötən müharibədəki kimi...
Morozov qədəhini götürəndə gördü ki, boşdur. İşarə ilə xidmətçini çağırdı:
– «Puyi»dən bir qrafin də gətirin.–Sonra Ravikə tərəf döndü:–Bəs sən nə fikirləşirsən?
– Məni də o siçovullara tay tutursan?
– Hə.
– İndi siçovullara da pasport, viza lazımdır.
Morozov narazı baxışlarla onu süzdü:
– İndiyə kimi səndə hansı olub?! Gəzmədiyin yer də qalmayıb... Vyanada, Sürixdə, İspaniyada, Parisdə... Sənin də aradan çıxmaq vaxtın yetişib.
– Hara?–Ravik xidmətçinin yenicə gətirdiyi qrafini götürdü. Şüşə soyuq və kələkötür idi. Tünd olmayan şərabdan qədəhlərə süzdü.–İtaliyaya? Gestapo sərhəddə dayanıb gözləyir. İspaniyaya? Falankistlər də orada gözləyir...
– İsveçrəyə get!
– İsveçrə də çox balacadır. Orada üç dəfə olmuşam. Hamısında da polis bircə həftədən sonra yaxalayıb, Fransaya qaytarıb.
– İngiltərəyə! Belçikadan gizlincə keçərsən.
– Mümkün deyil. Limanda tutub Belçikaya qaytaraçaqlar. Ora da mühacirlərə əl vermir.
– Amerikaya da gedə bilməzsən. Bəs Meksika necədir?
– Mühacirlərlə doludur. Ora getmək üçün də sənəd lazımdır.
– Sənin heç nəyin yoxdur?
– Həbsxanalardan buraxılış sənədlərim olub. Sərhədi keçəndə müxtəlif adlarla yatmışam. Belələri adama lazım olmur, ona görə də cırıb atmışam.
Morozov susdu.
– Daha qaçmağa yer qalmayıb, Boris baba!–Ravik kinayə ilə dilləndi.–Nə vaxtsa qurtarmalı idi...
– Bilirsən, müharibə başlasa, burada nələr olacaq?
– Məlum şeydir, fransız konslagerləri... Keyfiyyəti də lap aşağı olacaq, çünki hazırlıq görməyiblər.
– Bəs sonra?
Ravik çiyinlərini çəkdi:
– Çox uzağı fikirləşmək lazım deyil.
– Qoy belə olsun... Ancaq bilirsən, burada qarmaqarışıqlıq düşüb, səni də konslagerə göndərsələr, axırın necə olacaq? Almanların əlinə düşə bilərsən!
– Bəlkə də, düşdüm... Çoxu belə olacaq... Bəlkə də, bizi onlar gəlməmiş buraxdılar... Kim bilir, necə olacaq?
– Bəs sonrası?
Ravik siqaret çıxardı:
– Gəl bu söhbətləri bir