i nəzərlərlə zəmanənin güzgüsündən ona baxırdı...
Yükdaşıyanlar qızılağacdan hazırlanmış servantı çıxardılar. O da stol kimi pardaqlanmışdı və işım-işım işıldayırdı. Kişilərdən biri vaxtından əvvəl döndü və servantın bir tərəfi «İnternasional» mehmanxanasının giriş qapısına toxunub cızıldı.
Selma Şterndən səs çıxmadı, elə bil, daşa döndü. Əsgini bir az yuxarı qaldırmışdı, ağzı da azacıq açılmışdı... Sanki, əsgini ağzına basmaq istəyəndəcə daşlaşmışdı...
Balacaboy, eynəkli, sallaqdodaq əri Yozef Ştern ona yaxınlaşdı:
– Yaxşı, Selma, əzizim...
Qadın onu görmürdü, gözlərini harayasa uzaqlara zilləmişdi...
– Servant...
– Yaxşı, Selma, əzizim, axı əlimizdə viza...
– Anamdan qalmışdı... Ata-anamdan...
– Yaxşı, Selma, əzizim, nə böyük şeydir? Bir az cızılıb. Əsas məsələ odur ki, viza əlimizdədir...
– Qalacaq... Ömürlük qalacaq...
– Madam!–Yükdaşıyan almanca bilməsə də, söhbətin nədən getdiyini yaxşı başa düşürdü.–Elə isə zirzibilinizi özünüz yükləyin. Qapıları mən belə ensiz düzəltməmişəm!
–Sales boches (26) –O biri yükdaşıyan da donquldandı.
Yozef Ştern dikəldi:
– Biz «Boshe» deyilik,–dedi. – Biz mühacirik!
– Qoy olsun «Sales refugiés» (27) – Kişi yenə donquldandı.
Ştern arvadına tərəf döndü:
–Görürsən, Selma, başımıza nələr gəlir? İndi neyləyək? Sənin bu qızılağac mebellərin bizim başımıza çox oyunlar gətirdi. Koblensdə dörd ay ləngidik, çünki sən onlardan əl çəkmək istəmədin. Sonra oradan çıxmaq bizə on səkkiz min markaya başa gəldi. İndi də qalmışıq küçənin ortasında, gəmi də bir azdan yola düşür...
Ştern bunu deyib yazıq-yazıq Morozova baxdı:
– İndi neyləyəsən? Gah «Sales boche», gah da «Sales refugiés» olduq! Desəm ki, yəhudiyik, onda da «Sales jufs» (28) deyəcək, hər şey də bitəcək!
– Pul verin!
– Pul? Təpəmə çırpar!
– Heç vaxt!–Ravik də söhbətə qarışdı.–Bu cür ağızdan yava adamları tez yola gətirmək olur.
– Elə şeyi bacarmaram... Kimsə məni təhqir eləsin, mən də ona pul verim!
Morozov etiraz etdi:
– Əsl təhqir odur ki, birbaşa sənin