ə atlar, atlar... Ay işığında kölgəyə oxşayırdılar. Sonra da dörd cərgə düzülmüş kişilər... Əllərində də bağlama, kağız torba, çanta... Səfərbərlik başlanmışdı!
Demək olar ki, səsləri çıxmırdı. Heç kəs oxumurdu. Danışan da yox idi. Bu kölgə dəstələri səssiz-səmirsiz qaranlıq gecədə yolun sağı ilə addımlayırdı. Yolun solu isə maşınlara qalmışdı...
Ravik onları bir-bir ötdü. «Atlar,–deyə ürəyindən keçirdi.–Atlar! 1914-cü ildəki kimi... Tank görünmürdü. Atlar...»
Yanyurda çatanda dayandı, benzin tökdürdü. Balaca qəsəbənin pəncərələrindən işıq gəlirdi, ancaq sükuta qərq olmuşdu. Bir dəstə də gəlib keçdi. Camaat onların arxasınca baxdı, heç kəs də əl eləmədi...
– Mən də sabah gedirəm...–Benzinsatan kişi dilləndi.
Onun kəndlilərə məxsus aydın, gündən qaralmış sifəti vardı.
– Atam axırıncı müharibədə öldü. Babam isə 1871-il müharibəsindən qayıtmayıb. Sabah da mən gedirəm. Hər şey təkrar olunur. Artıq neçə yüz ildir ki, bu yolun yolçusuyuq, ancaq heç nəyin xeyri yoxdur, yenə də gedirik... – Kişi bircə baxışla köhnə nasosu, balaca evi və yanında dinməz dayanmış qadını süzdü.–İyirmi səkkiz frank otuz santim, müsyö.
Yenə mənzərə... Ay... Dəstələr, dəstələr... Atlar... Sükut... Ravik maşını balaca bir restoranın qabağında saxladı. Küçəyə iki stol qoyulmuşdu. Sahibə dedi ki, yeməyə heç nə yoxdur. Ancaq şam yeməyini ötürmək olmazdı. Fransada qayğanaqla pendir axşam yeməyi sayılmırdı. Axır ki, sahibə yola gəldi, üstəlik, salat, qəhvə, bir qrafin də əla şərab gətirdi.
Ravik çəhrayı rəngli evin qabağında təkcə oturub çörək, yeyirdi. Çəmənliklərə duman çökürdü. Qurbağalar quruldayırdı. Sakitlik idi, yalnız yuxarı mərtəbədən radionun səsi gəlirdi. Təsəlli, inam dolu bir səsdə həm də anlaşılmaz bir ümidsizlik vardı. Hamı ona qulaq asır, ancaq heç kim inanmırdı.
Yeməyin pulunu verdi.
– Parisdə işıqları gizlədəcəklər,–sahibə dilləndi. – İndicə radio dedi. Bəli... Hava hücumundan qorunmaq üçün... Ehtiyat üçün... Radio deyir ki, hamısı ehtiyat üçündür. Müharibə olmayacaq.