, işıq» deyirdi, ona görə yandırdıq.
– İşığı söndürün, şamlara isə hələlik dəyməyin, qoyun tamam yuxuya getsin. İndicə yatacaq, dozanı çox eləmişəm. Sabah on birdə gəlib dəyərəm.
– Təşəkkür edirəm. Doktor, deməyinizə görə...
– Xeyr. İndi belə şeylər çox olur. Bir neçə gün ehtiyatlı dolanın, kədərinizi büruzə verməyin.
«Demək asandır!» –Ravik öz otaqına gedərkən ürəyindən keçirdi.
İşığı yandırdı. Çarpayının yanında çoxlu kitab vardı: Seneka, Şopenhauer, Platon, Heraklit, Rilke, Lao-Tszı, Le Taybo, Paskal və bir də «İncil...» Ən mətin, ən həlim kitablar... Çoxu da balaca formatda nəfis tərtib olunmuşdu. Bu kitablar gəzərgi adamlar üçün idi, çünki onlar özləri ilə çox şey götürə bilməzdilər. Əvvəlcə özü ilə aparacağı, sonra da qalacaq şeylərə baxdı. Atılmalısı çox az idi. Həmişə bu gün, ya sabah tutulacağını gözünün altına alıb yaşamışdı. Adyal da, palto da köhnə dostları kimi yenə ona həyan olacaqdı... Bir də içərisi ovulmuş medaldakı zəhər... Onu özü ilə alman konslagerinə də aparmışdı, həmişə yanında olması o demək idi ki, istədiyi anda özünü öldürə bilər və bu da onun dözümünü artırırdı. Medalı gizlətdi. Yanında olsa, yaxşıdır! Adamı sakitləşdirir. Kim bilir, başına hələ nələr gələcək?! Yenə gestaponun əlinə düşə bilərdi... Stolun üstündə yarım şüşə kalvados da qalmışdı. Bir qədəh içdi. «Fransa!–deyə ürəyindən keçirdi.–Həyatın dinclik nə olduğunu bilməyən beş ili! Üç ay həbsxanada yatdı, gizlicə qalıb yaşadı, dörd dəfə qovuldu, yenə qayıtdı! Beşillik həyat! Pis həyat olmadı...»

XXXIII

Telefon səsləndi. Yuxulu-yuxulu dəstəyi qaldırdı:
– Ravik!–Dəstəkdən səs gəldi.
– Bəli.
Joan idi.
– Gəl!–Yavaş-yavaş, astadan danışırdı.–Tez gəl, Ravik!
– Yox.
– Mütləq gəl...
– Yox! Məni rahat burax. Tək deyiləm. Gəlməyəcəyəm!
– Kömək elə...
– Heç bir kömək eləyə bilmərəm.
– Başıma iş gəlib...–Səs qırıq-qırıq çıxırdı.– Mütləq... tez...
– Joan!–Ravikin səbri tükəndi.–İndi