Veber. Polisə xəbər verə bilərsiniz.
Veber heç başını da qaldırmadı:
– Polisin indi bundan da vacib işləri var...
– Nə?
Veber «Matyen» qəzetinin xüsusi buraxılışına işarə etdi. Alman qoşunları Polşaya girmişdi.
– Nazirlikdən dedilər ki, müharibə elan olunacaq.
Ravik qəzeti yerinə qoydu:
– Başladı, Veber...
– Bəli! Bu da sonu! Yazıq Fransa...
Ravik bir az da oturdu. Hər şey daha öz mənasını itirmişdi.
– Təkcə Fransa deyil... Çox şeydir, Veber...
Veber döyükə-döyükə onun üzünə baxdı:
– Mənim üçün Fransa deməkdir. Məgər bu azdır?
Ravik cavab vermədi.
– Neyləmək fikrindəsiniz?–deyə bir azdan soruşdu.
– Bilmirəm. Yəqin ki, öz polkuma gecədəyəm. Bura da, o, qeyri-müəyyən tərzdə əlini yellətdi – kiməsə qalar...
– Heç kəsə verməyin. Müharibədə qospital çox lazım olur. Sizi aparmazlar.
– Qalmaq istəmirəm.
Ravik ətrafına baxdı:
– Bu gün burada axırıncı günümdür,–dedi.–Mənə elə gəlir, hər şey qaydasındadır. Uşaqlıqdan elədiyimiz təşrih müvəffəqiyyətli oldu, öd kisəsini kəsdiyimiz də sağalır. Xərçəngə əlac yoxdur, təzədən təşrih eləməyin nə mənası?! Vəssalam...
– Niyə?–Veber yorğun-yorğun dilləndi.–Niyə axırıncı gününüz olur?
– Müharibə olan kimi bizi həbs edəcəklər.–Ravik gördü ki, Veber nəsə demək istəyir, ancaq imkan vermədi.–Gəlin mübahisə eləməyək. Olmalıdır və ona görə də olacaq!
Veber oturdu:
– Daha heç nə deyə bilmərəm. Bəlkə də, elə olacaq. Ya da bizimkilər müharibə eləmədi, təslim oldu... Bilmək olmaz...
Ravik ayağa durdu:
– Tutulmasam, axşam gələcəyəm. Səkkizdə.
– Oldu.
Ravik çıxdı. Qəbul otağında aktyoru gördü. Onu tamam unutmuşdu. Kişi onu görən kimi sıçrayıb qalxdı:
– Vəziyyəti necədir?
– Öldü.
Kişi döyükə-döyükə qaldı:
– Öldü?!–Ürəyini tutub səntirlədi.
«Əclafın artistlik eləməyinə bax!–Ravik ürəyindən keçirdi.–Yəqin, buna oxşar rolları çox oynayıb, öz başına gələndə də rola girir. Ancaq, bəlkə də, doğrudan, ürəyi ağrıdı, sənətindən gələn jestlər isə onun həqiqi iztirablarını belə gülünc hala salır...»
– Onu görə bilərəm?
–