– Nə üçün?
– Ona bir də baxmalıyam!–Kişi əllərini ürəyinin üstünə qoydu. Əlində ipək lentli açıq qəhvəyi şlyapa tutmuşdu.–Başa düşün! Mən...
Onun gözləri yaşardı.
– Bura baxın, – Ravikin səbri tükəndi, – yaxşısı budur, rədd olun! O ölüb, təzədən dirildə bilməzsiniz. O iztirablarınızı da özünüzə saxlayın! Cəhənnəm olun! Heç kimin marağı yoxdur ki, sizə bir il iş kəssinlər, ya da ruhi xəstə kimi buraxsınlar... Onsuz da bir neçə ildən sonra ələ gətirmək üçün başqa qadınların yanında bununla öyünəcək, «mən, mən» deyəcəksiniz! Rədd olun, axmağın biri axmaq!
Aktyoru qapıya tərəf itələdi. O, bir az dartındı... Qapıya çatanda geri döndü:
– Daşürəkli əclaf! Sales boches!
Küçələr adamla dolu idi. Onlar dəstə-dəstə yığışıb hərisliklə reklam-qəzetin tez-tez qaçan hərflərini izləyirdilər. Ravik Lüksemburq parkına getdi. Tutulmamışdan qabaq bir neçə saat tək qalmaq istəyirdi.
Bağ bomboş idi və qızmar avqust günəşinin tellərinə bürünmüşdü. Ağaclar artıq payız nəfəsini duyurdu. Ancaq bu nəfəsdən solğunluq deyil, yetginlik ətri gəlirdi. Günəşin özü də qızılı-mavi rəngə çalırdı və deyərdin, yayın sonuncu ipək bayrağıdır.
Ravik çox oturdu. Gördü ki, günəşin rəngi dəyişir, kölgələr uzanmağa başlayır. Bilirdi ki, azadlığın son saatlarıdır. Müharibə elan ediləndən sonra «İnternasional»ın sahibəsi daha heç kəsi saxlaya bilməyəcək. Rolandanı xatırladı. Daha o da kömək eləyə bilməzdi. Heçcə kəs... Bir yana qaçmaq istəsə də, casus kimi tutulardı...
Axşam düşənə kimi oturdu. Kədərli deyildi. Keçmiş xatirələr bir-bir gəlib gözləri önündən keçdi. Surətlər və illər... Lap axırda da Joanın donmuş sifəti...
Saat yeddidə durdu. Bilirdi ki, bu qaranlıq parkdan getmək, azadlığın son saatlarından ayrılmaq deməkdir. Elə küçəyə çıxan kimi qəzetlərin xüsusi buraxılış nömrələrini aldı. Müharibə elan edilmişdi!
Bistrolardan birinə girdi, bir az oturdu. Ancaq içəridə radio yox idi. Sonra xəstəxanaya yollandı. Veber onun qabağına gəldi:
– Qeysər kəsiyi eləmək lazımdır. İndicə gətiriblər.