o o dəqiqə tanıdı.
– Xanım otağındadır, – dedi.
– Gəldiyimi ona deyə bilərsiniz?
– Otaqda telefon yoxdur. Özünüz də çıxa bilərsiniz.
– Hansı otaqdır?
– İyirmi yeddi.
– Adını da unutmuşam. Necə idi?
Kişi heç təəccüblənmədi:
– Madu. Joan Madu. – Sonra əlavə etdi: – İnanmıram, bu əsl adıdır. Deyəsən, təxəllüsüdür.
– Necə yəni təxəllüsüdür?
– Bizdə aktrisa kimi qeyd olunub. Elə deyil?
– Bilmirəm. Mən bir aktyor tanıyırdım, adını Qustav Şmidt deyirdi. Əsl adı Aleksandr Mari Qraf fon Sambona idi. Qustav Şmidti təxəllüs götürmüşdü. Heç aktyor təxəllüsünə oxşamır. Düz demirəm?
Kişi təslim olmaq istəmədi:
– İndi belə şeylər çox olur, – dedi.
– O qədər də çox olmur. Tarixinə baxsanız, görərsiniz ki, biz çox sakit bir zəmanədə yaşayırıq.
– Təşəkkür edirəm, mənə bəs eləyir.
– Mənə də! Ancaq insan, gərək, hər şeydə təsəlli axtarsın. İyirmi yeddi dediniz?
– Bəli, müsyö.
Ravik qapını döydü. Cavab gəlmədi. Bir də döyəndə boğuq səs eşidildi. Açan kimi qadını gördü. Divarın yanındakı çarpayıda oturmuşdu, başını ağır-ağır qaldırdı. Geyinib-keçinmişdi. Əynindəki onda Ravikin gördüyü göy paltar idi. Bəlkə də, başı-gözü dağınıq, xalatda uzanmış olsaydı, belə tənha, belə yalqız görünməzdi. İndi heç bir səbəb olmadan, boş yerə, yalnız adət xatirinə belə geyinib-keçinməsi Ravikin ürəyini göynətdi. Bu, ona yaxşı tanış idi: yüzlərlə adamın beləcə oturduğunu, yüzlərlə qaçqının bu cür qəribliyini, qəmginliyini çox görmüşdü. Miskin bir təsəlli idi, belə oturub nə edəcəklərini bilmirdilər və onları yaşadan da adətlər idi.
Qapını arxasınca çəkdi.
– Çox güman ki, mane olmadım, – dedi və o dəqiqə də hiss elədi ki, bu sözlərin yeri deyildi. Bundan sonra qadına nə mane ola bilərdi? Mane olmalı bir şey qalmamışdı.
Şlyapasını stolun üstünə qoydu.
– İşləri yoluna qoya bildiniz?
– Bəli. Çox deyildi…
– Çətin olmadı ki?
– Xeyr.
Otaqdakı yeganə kresloya oturdu. Kreslonun yayları cırıldadı və Ravik hiss elədi ki, biri qırılıb.
– Getmək istəyirdiniz? – Ravik soruşdu.
– Bəli… Nə