yeriniz yoxdur?
– Xeyr, gedəsi yerim yoxdur.
Külək yağışı pəncərəyə çırpırdı.
– Bəs Parisə nəyə gəlmişdiniz?
Joan cavab vermədi. Ravikə elə gəldi ki, o yatıb.
– Raçinski ilə Parisə ayrılmağa gəlmişdik. – Qadının sonradan verdiyi bu cavab Raviki heyrətləndirmədi. Adamın həyatında elə anlar olur ki, onu heç nə ilə heyrətləndirmək olmur. Üzbəüz otaqda bayaq gələn kişi öyüməyə, qusmağa başladı. Onun boğuq iniltisi bura gəlirdi.
– Bəs onda niyə bu hala düşdünüz? – Ravik soruşdu.
– Çünki o öldü. Öldü! Birdən getdi! Qaytara bilmədim! Öldü! Heç nə eləyə bilmədim! Başa düşmürsünüz? – Joan yerində dirsəklənib, diqqətlə Ravikə tərəf baxırdı.
«Çünki o, səni qabaqladı. Səndən qabağa düşüb, səni tək qoydu». – Ravik ürəyindən keçirdi.
– Mən... Mən, gərək, ona başqa cür olaydım... Mən...
– Unudun getsin! Dünyada peşmançılıqdan mənasız şey yoxdur. Onsuz da heç nəyi geri qaytarmaq olmaz. Yoxsa, hamımız müqəddəs olardıq. Həyat bizə kamillik bəxş eləməyib. Kamillərin yeri muzeydir!
Joan cavab vermədi. Ravik hiss etdi ki, o, qədəhini içib təzədən uzandı. Fikirləşməyə yenə nəsə var idi... Ancaq yorulmuşdu. Bir də onun üçün nə fərqi, yatmaq istəyirdi. Sabah təşrih etməli idi, bunların ona dəxli yoxdur. Əlindəki boş qədəhi şüşənin yanına qoydu: «Qəribədir... adamın başına nələr gəlmir!..»

VI

Ravik gələndə Lüsyen Martine pəncərənin qarşısında oturmuşdu.
O:
– Hə, necədir? – soruşdu. – Durub gəzmək xoşunuza gəlir?
Qız əvvəlcə ona baxdı, sonra tutqun havaya göz gəzdirdi, təzədən Ravikə tərəf döndü.
– Çox pis havadır. – Yenə Ravik dilləndi.
– Niyə? – Qız etiraz etdi. – Mənim üçün yaxşıdır.
– Nə üçün?
– Ona görə ki, heç yerə çıxası deyiləm.
O, kresloda büzüşüb oturmuş, çiyninə ucuz, pambıq bir kimono salmışdı. Seyrək dişləri olan arıq, çəlimsiz bir qız idi. Ancaq bu anda o, Ravikin gözündə troyalı Yelenadan da gözəl idi. Onun öz əlləri ilə xilas etdiyi həyat parçası idi. Ancaq çox da