başına çəkdi. Cibindən bir qutu siqaret çıxardı, birini götürüb yandırdı. Əlləri hələ də titrəyirdi. Kibrit çöpünü yerə atıb, bir qədəh də kalvados sifariş verdi.
Ona elə gəlmişdi ki, həmin o təbəssümlü sifət idi gözünə görünən. Yox, ola bilməzdi! Ola bilməz ki, Haake Parisə gəlsin. Ola bilməzdi!
Xatirələri qovmağa çalışdı. Əlindən bir iş gəlməyə-gəlməyə özünü bu kökə salmağın nə mənası? Onun da vaxtı var. Onların işi bitəndə... Geri qayıdanda... O vaxta qədər...
Xidmətçini çağırıb pulunu verdi. Yolda nə qədər çalışdısa da, yenə diqqətlə yanından ötüb keçənlərin üzünə baxırdı...
Morozovla «katakomba»da oturmuşdu.
– Onun olduğuna inanmırsan? – Morozov soruşdu.
– Yox. Ancaq, elə bil, özü idi. Yəqin, çox oxşayırmış. Ya da yaddaşım korlanıb.
– Heyif ki, bistroda olmusan.
– Hə...
Morozov bir anlığa susdu və sonra dedi:
– Adamı lap dəli eləyir. Düzdür?
– Yox, nəyə görə?
– Ona görə ki, dəqiq bilmirsən.
– Bilmirəm.
Morozov yenə susdu.
– Yenə qara basır, – Ravik sözünə davam etdi. – Elə bilirdim, ondan canım qurtarıb.
– Belə şeydən heç vaxt yaxa qurtarmaq olmaz. Mənim də başıma gəlib. Xüsusilə ilk günlərdə! İlk beş-altı ildə! Üçünü Rusiyada tutacağam. Yeddi idilər. Dördü ölüb. İkisini elə öz partiyasında olan adamlar güllələyib. Düz iyirmi ildən çoxdur gözləyirəm. 1917-ci ildən. Sağ qalanlardan birinin yetmiş, ikisinin isə qırx-əlli yaşları var. Çox güman ki, onları tutacağam, atamın heyfini alacağam.
Ravik Borisə baxdı. Yaşı altmışı keçsə də, çox gümrah görünürdü.
– Tapacaqsan...
– Hə... – Morozov yumruqlarını düyünlədi. – Elə onu gözləyirəm. Ona görə də ehtiyatla gəzib-dolanıram. Daha içməyi də azaltmışam. Bəlkə, çox çəkəsi oldu. Gərək, qolumda qüvvə qalsın. Güllə ilə, bıçaqla eləmək istəmirəm.
– Mən də...
Onlar bir xeyli oturdular.
– Şahmat oynayaqmı? – Morozov soruşdu.
– Oynayaq. Ancaq gözümə boş taxta dəymir.
– Professor indicə qurtaracaq. Levi ilə oynayırdı. Yenə də uddu.
Ravik şahmatı gətirməyə getdi.
– Siz çox oynamısınız, professor, –