, latın dilini öyrənməyi iki səbəbə görə məsləhət görərdim.

Birincisi, latın dili bütün dillərdən daha çox qaydaya salınmış dildir. Latın dilini bilməyim məntiqi düşünməkdə mənə kömək edir. Latın dilini bilməyin ikinci üstünlüyü ondadır ki, klassik Roma ədəbiyyatından ingilis dilinə edilən tərcümələr, o cümlədən Sezar, Siseron və Virgilinin əsərləri orijinala o qədər də yaxın olmadığına görə, onları orijinaldan oxumaq imkanı əldə edirsən. Bu, fransız dilinə daha çox aiddir. Fransız dili olduqca incə dildir. Bu dildən edilən bədii tərcümələr çox vaxt fransız mətninin əsl mənasını ifadə etmir. Russo, Volter, Monteskye və digər klasiklərin əsərlərini fransız dilində oxuyanda onların əsl ruhunu duymaq olur.

Mənim dövrümdəki təhsil sistemini tənqid edənlər deyə bilərlər ki, o mənə hər bir insanın gündəlik həyatında qarşılaşdığı praktik problemlərə aid faydalı məlumatlar verməyib. Lakin məhz elə bu da təhsilin məqsədi deyildir. Məktəb şüuru nizama salmalı, ağlı möhkəmləndirməli, düşünməyi və problemləri həll etməyi öyrətməlidir ki, insan dünyanı dərk edə bilsin.

Altmışıncı illərdə məktəblər həm sosial, həm də mədəni cəhətdən iflasa uğradı. Kolleclərdə tədris prosesinə dair problemlərin həlli özlərini müəllimlərdən və müdiriyyətdən daha ağıllı bilərək nəyi və necə öyrənməyi öz səlahiyyətlərinə aid məsələ hesab edən nümayişçi tələbələrin ixtiyarına verildi. Orta məktəblərdə müəllimlər və şagirdlər tədris və təhsildən daha çox vaxtlarını belə boş şeylərin müzakirəsinə həsr edirdilər ki, harda siqaret çəkmək olar - harda olmaz, saçın uzunluğu nə qədər olmalıdır və s. İbtidai məktəblərdə şagirdlər Vaşinqtondan ağılsız məmurların göndərdikləri yeni-yeni səfeh nəzəriyyələrin təcrübə dovşanlarına çevrilmişdilər.

Bütün bu qarmaqarışıqlıqda təhsilin əsas məqsədi unudulmuşdu. Altımışıncı illərə qədər təhsilin vəzifəsi şagirdi cəmiyyətin faydalı üzvü kimi yetişdirməkdən ibarət idi. Bunun sayəsində onlar öz iş yerlərində və ailəni dolandırmaqda məsuliyyət hiss