misilsizdir. Hazırlıqsız söhbət mövzudan-mövzuya keçəcək, mühüm şəxslə görüşdüyünüzə görə məmnunluq hissinizdən başqa, o qədər də səmərəsi olmayacaq.

Bu, birinci qaydadır.

İkinci qayda odur ki, söhbət qısa olınalıdır. Hərdən kimsə mənim qarşımda öyünəndə ki, hansısa yüksək vəzifəli şəxslə üç saat ərzində söhbət etmişdir, mən dərhal qarmaqarışıq bir danışıqdan söz getdiyini anlayıram. Altmışıncı illərdə, mən artıq iş başında olmayanda, prezident de Qoll Parisə hər gəlişimdə mənimlə görüşürdü. 1963-cü ildə Yelisey sarayında onun və xanım de Qollun mən və xanımım üçün təşkil etdikləri iki saatlıq səhər yeməyindən başqa bütün görüşlərimiz üçün yarım saatlıq vaxt təyin olunurdu. Hətta söhbətin ən qızğın çağında belə vaxt bitən kimi de Qoll nəzakətlə, ancaq təkidlə görüşü sona çatdırırdı. Əgər bəzən o bunu etməyəndə belə, mən stuldan qalxır, xudahafizləşirdim. Hər ikimiz vaxtımızın az olduğunu bildiyimizə görə qarşılıqlı iltifata vaxt itirməzdik. Hər ikimiz öz istədiyimiz məsələlərdən danışardıq. Həmin söhbətlər nə qədər qısa olsa da, dovlət xadimi kimi sonrakı fəaliyyatimdə mənə çox kömək eləmişdi.

Lakin olduqca qısa söhbətlərə üstünlük vermək də ifrata varmaq olardı. Keçmiş senator Ed Maski Vaşinqtonda rəsmi nahar zamanı Kalvin Kulidlə yanaşı əyləşmiş siyasətçi qadının başına gəlmiş əhvalatı danışardı. Həmin qadın bilirdi ki, Kulid az danışandır. Onunla açıq söhbət etmişdi: "Cənab prezident, siz mənə mərci udmaqda kömək edərsinizmi? Rəfiqəm mənimlə mərc tutub ki, bütün nahar zamanı sizdən iki kəlmədən artıq söz eşidə bilməyəcəyəm." Kulid cavab verir: "siz uduzmusunuz" və yeməyə davam edir.

Söhbətdən ən çox fayda götürməyin üçüncü qaydası, söhbəti, imkan olduqca, təkbətək aparmaqdan ibarətdir. Özünüzlə görüşə apardığınız hər bir artıq adamla sohbətin keyfiyyəti aşağı düşür.

Bir yaxşı qayda da var: söhbət əsnasında yazılı qeydlər etməmək! Bundan söhbətin səmimiyyəti itir. Yalnız təfərrüatlar müzakirə olunanda nəyisə qeyd etmək olar. Mənim prezident