olunmasındakı sirr budur ki, bir şeyə and içmək həmin şeyi təzim etməyi tələb edir, əzəmət isə həqiqətdə yalnız Allaha aiddir.”[6]








Allahdan başqasına and içməyin hökmü nədir?




Alimlər bu məsələdə ixtilaf ediblər. Məzhəblərin görüşü bu barədə fərqlənir.

Hənəfi məzhəbi:
Hənəfi alimlərindən Aləud-Din əl-Haskəfi – rahiməhullah – “əd-Durrul-Muxtar”da deyir: “Allahdan başqası ilə and vermək məkruhdurmu? Bəzi alimlər bu barədə gəlmiş qadağaya görə məkruh olduğunu deyiblər, lakin onların çoxu məkruh olmadığını deyir və bununla fətva veriblər, xüsusilədə bizim zamanımızda. Gəlmiş qadağanı isə söz vermək anlamında olmayan “atama and olsun”, “ömrümə and olsun” və bənzəri şəkillərdə olan Allahdan başqasına and içmək hallarına aid ediblər.” Alləmə İbn Abidin onun bu sözlərini şərh edərkən deyir: “[Allahdan başqası ilə and vermək məkruhdurmu?] əz-Zeylai dedi: Allahdan başqası ilə yemin etmək də məşrudur və bu, (yəni yəmin) nəticəni şərtə bağlamaqdır və bu dildə kök etibarı ilə yəmin sayılmır. Sadəcə olaraq fəqihlər bunu da yəmin anlandırıblar, çünki bununla da Allahu Təalə ilə yəmin etmək mənası hasil olur və bu, işi etməyə tələb etmək ya da qadağan etməkdir. Allahu Təalə ilə yəmin etmək məkruh deyildir, lakin bunu az istifadə etmək çox istifadə etməkdən yaxşıdır. Allahdan başqası ilə yəmin etmək isə gəlmiş qadağaya görə bəzi alimlərin nəzdində məkruhdur. Lakin əksər alimlərə görə məkruh sayılmaz, çünki bununla sözdə etibar hasil olur və xüsusilə də zamanımızda bu belədir. Rəvayət olunmuş qadağa isə onların “atana and olsun”, “ömrümə and olsun” şəklində inandırmaq üçün Allahdan başqasına and içmə hallarına aid edilmişdir. əl-Fəth kitabında da belə deyilmişdir.

Xülasə budur ki, Allahdan başqa isə yəmin etməklə etibar ortaya çıxır, yəni qarşı tərəfin and içənin sözündə doğru dediyinə inandığı anlaşılır. Məsələn, işi boşamaya, qul azad etməyə bağlaması kimi tərkibində and içmə hərfinin olmadığı yəminlər. Bəzən də etibar ortaya çıxmır; məsələn