– salləllahu aleyhi va səlləm – dediyi söz birinci məqsəd üçündür, şəriət isə təzim üçün edilən andları qadağan etmişdir. Bu görüş İbnul-Əsir, əl-Baydavi və başqaları tərəfindən dəstək görmüşdür. əl-Hafiz İbn Hacər deyir: “Bu cavab onunla tənqid oluna bilər ki, Ömərin hədisindəki məzmunun zahiri göstərir ki, Ömər bu məqsədlə and içirdi, çünki bəzi yollarla gəlmiş rəvayətdə deyir: “Xeyr, atama and olsun! Xeyr, atama and olsun!” və ona “And içmə!” deyildi. Əgər (onun sözləri) and içmə şəklində gəlməsəydi, qadağa məzmuna uyğun düşməzdi.”[41]
Altıncı: Başqa görüşə görə bu daha əvvəl caiz idi, lakin sonra nəsx olunmuşdur. Bunu əl-Məvardi söyləmişdir. əs-Subki deyir ki, bu görüş hədisi şərh edənlərdən əksəriyətin görüşüdür. əs-Suheyli bu görüşü zəif saymışdır və onun sözləri qarşıda gələcək. əl-Munziri isə deyir: “Nəsx iddiası zəifdir, çünki dəlillərin arasını birləşirmək mümkündür və üstəlik hansının nə vaxtı baş verdiyi bilinmir.”[42]
Yeddinci: Şeyx Əbu Amr Osman bin Abdir-Rahmən əl-Kurdi əş-Şəhrəzuri İbn Salah – rahiməhullah - deyir:
“Onun digər rəvayətdə “Atasına and olsun ki, doğru söyləsə qurtulacaq” şəklindəki sözləri, sadəcə olaraq ərəblərin arasında mövcud olan bir adətdir ki, onlar sözlərini bu cür başlayarlar və bununla həqiqi and içməyi qəsd etmirlər. Doğrusunu Allah bilir!”[43]
Bu, əl-Beyhəqi, ər-Rafi’inin “əş-Şərh əl-Kəbir”də, əl-Bəğavi’nin “Şərhus-Sunnə”də[44], ən-Nəvəvi[45] və bir çox digər alimlərin üstünlük verdikləri təvildir. əl-Hafiz İbn Hacər də son iki görüşü güclü saymışdır.
Bu barədə sonda məşhur nəhv alimi, mühəddis İmam Əbul-Qasim Abdur-Rahmən bin əl-Xatib əs-Suheyli’nin[46] – rahiməhullah – sözləri ilə son qoymaq istəyirik. O, deyir: “Necəki onlar (ərəblər) and içmək üçün uyğun olmayan bir məqamda, təəccüb bildirmək və işin böyüklüyünə diqqət çəkmək üçün and içiblər və buna misal olaraq İsmayıl bin Cafərin rəvayət etdiyi bədəvi ərəbin hədisindəki peyğəmbərin – aleyhissələm – sözlərini göstərmək olar: “Atasına and olsun ki, doğru söyləsə