ə söylədiyi sözlərini rəvayət etmişdir; dedi: “Atana and olsun ki, sənə bildirəcəm! Anana qarşı xoş münasibət göstər, sonra atana qarşı və sonra sənə yaxın olan kimsələrə!” Bu hədislərdə gördüyün kimi “atana and olsun” demişdir. O zaman görünür ki, İsmayıl bin Cafər öz rəvayətində nə axmaq bir şey, nə də yeni bir söz söyləməmişdir. Ölkəmizin alimlərindən və ən böyük mühəddislərindən olan bir nəfər[48] onu (İsmayıl bin Cafəri) rəvayətinə görə tənqid etmiş və daha əvvəl qeyd etdiyimiz o iki hədisdən qafil qalmışdır, Allah onu bağışlasın! Hər iki hədisi də Muslim bin əl-Həccac rəvayət etmişdir. Əbu Davudun kitabındakı iman babında açdığı başlıqlardan biri ona dəlalət edir ki, Əbu Davud bunun nəsx olunması və (daha əvvəl) atalara and içməyin caiz olması görüşünü mənimsəmişdir. Bizim dediyimiz isə budur ki, daha əvvəl qeyd olunduğu kimi bu cür sözlər atalara and içmə növündən deyildir və hədisdə “atama and olsun” deməmişdir, sadəcə olaraq ikinci və üçüncü şəxs əvəzliklərinə izafə olaraq “atasına” və ya “atana and olsun” demişdir və bu şərt ilə and içmə mənasından çıxaraq bizim qeyd etdiyimiz təəccüb mənasına daxil olmuşdur.”[49]

Va salləllahu alə nəbiyyinə Muhammədin va alə Əlihi va sahbihi əcməin!
--------------------------------------------------------------------------------
[1] əl-Buxari, 9/174 (2482); Muslim, 8/436 (3105)

[2] Əhməd (2/34, 86), Əbu Davud (3/570), ət-Tirmizi (5/253), İbn Hibban (1177), əl-Hakim (1/18, 4/297)

[3] Abdurrazzaq (8/469), ət-Tabərani, “əl-Kəbir”, (8902)

[4] “əl-Mufhim limə Əşkələ min Təlxisi Kitəbi Muslim”, 4/621; Daru İbn Kəsir və Darul-Kəlimit-Tayyib, Dəməşq, birinci nəşr: 1417/1996
[5] “Sahih Muslim bi Şərhin-Nəvəvi”, 11/105; əl-Mətbəə əl-Misriyyə bil-Əzhar, birinci nəşr: 1349/1930
[6] İbn Hacər, “Fəthul-Bari bi Şərh Sahihil-Buxari”, 15/274; Daru Tibə, Riyad, birinci nəşr: 1426/2005
[7] İbn Abidin, “Raddul-Muhtar aləd-Durril-Muxtar Şərhi Tənviril-Əbsar”, 5/473-474; Daru Aləmil-Kutub, Riyad, xüsusi nəşr: 1423/2003
[8]