k ki, bu iddia hər şey və heç bir şey deməkdir. Ağıl fitri (anadan gəlmə), düşüncə isə sonrada qazanmaqla olur. Biri digərini tamamlayır və bir-birindən aslıdırlar.

Heyvanda hər şey fitridir. O, düşüncə vasitəsilə heç nəyi sonradan qazanmır. Bir pişiyi nə qədər təlim etdirərək siçan ilə dostluq etməyə məcbur etsələr də, həmin o pişik bir gün siçanı yeyəcək. Çünki pişiyin fitrətində siçanı yemək xüsusiyyəti var. Bu cür yüzlərlə misallar göstərmək mümkündür.
Atezm insanın düşüncə ilə əldə etdiyi nailiyyətini, təkmilləşməsini insanın təkamülə borclu olduğu şəklində göstərir. Başqa sözlə desək, insan qazandıqlarına görə öz düşüncəsinə, zəkasına deyil, "öz-özünə baş verən" təkamülə minnətdar olmalıdır. Təcrübədə isə təkamül insanın məhsuludur, insan təkamülün deyil.

Qərbin ilk böyük ateist yazıçılarından olan Dietriç von Holbaç (Dietrich von Holbach) "Təbiətin sistemi, Mənəviyyatın Hüququ və Fiziki Dünya" (The System of Nature or Law of Moral and Physical World) əsərində yazır: "İnsan hərəkətlərinin tək mühərriki mənfəətidir. Vicdan əzabı isə hərəkətlərimizin, mühitimizin kin və nifrətini üzərimizə çəkə biləcəyimizi düşünərək hiss etdiyimiz qorxudur". Belə olduğu təqdirdə ateizm, özünün də qarşı çıxdığı insanda olan tərbiyədən, humanizmdən, əxlaqdan, incəsənətdən, sosial ədalət anlayışından, məsuliyyətdən necə bəhs edə bilər?

Holbakdan sonra Darvin, Hitse, Galton, Freud, Kamus (Camus), Adam Smith və s. gələrək insanın sadəcə öz mənfəətini düşünməsi və yalnız güclülərin yaşama haqqı olduğu kimi fikirləri bəşəriyyətə aşıladılar. Azərbaycan cəmiyyəti bu fikirlərin ən bariz nümunəsidir. Çox