(İslami saytlara əsasən)

İnsan özünü sevdiyindən eyblərinə az diqqət edər. Ona görə də onları aradan qaldırmaq istəmir. Elə buna görə də ola bilər ki, insanların yanında bu eybləri aşkar olar. Bu eyblərinə görə insanların məzəmmətinə səbəb olar. İctimai mövqeyini əldən verər. Peyğəmbər (s) bu haqda buyurur: “O zaman ki, Allah bəndəsinə yaxşılıq istəyərsə, ona dində məhəbbət, dünyada zahidlik verər və eyblərinə agah edər”.

Bizim daxilimizdə olan eybləri məhv etməsək, dünya və axirətdə abır və izzətimizi aradan aparacaqdır. Məsum İmamlar (ə) bizlərə bu zəmində yol göstərmişdilər ki, bəzilərinə işarə edək:

1. Özünlə haqq-hesab etmək.

Əmirəl-möminin (ə) buyurur: “O kəs ki, özü ilə hesablaşar, eyblərindən agah olmuş və günahlarını əhatəyə almış deməkdir”. Bu nurani hədisdə özünə diqqət etmək, daxili sifətləri İslami və insani fəzilətlər istiqamətində yönləndirmək - eybləri tanımağın ən yaxşı yolları kimi tanıdılmışdır.

Eyblərini tanımağın yollarından biri də etimad edilə bilən dostlarla ünsiyyət saxlamaqdır. Əgər dostlar öz dostluqlarında sadiq olsalar, öz dostunun abır-həyasını hifz etməlidir. Bu məsələ o qədər əhəmiyyətlidir ki, İmam Museyi-Kazım (ə) günün müəyyən saatını bu iş üçün ayırmağın zəruri olduğunu bildirmiş və buyurmuşdur: "Sizə sadiq olan yaxınlarınız və dostlarınızla ünsiyyət saxlamaq üçün müəyyən saat qərar verin, eyblərinizi sizə tanıdarlar”. Bu ona görə belə deyilib ki, mömin - möminin aynasıdır. Onu heç bir münnət qoymadan bu eyblərdən xəbərdar edər.

2. Rəzil insanların ibrəti.

Öz çatışmamazlıqlarını aşkar etməyin yollarından biri də başqalarının eyblərinə və onların etdiyi nalayiq hərəkətlərə diqqət göstərməkdir. Çünki əgər bir nalayiq sifət bir insanda eyb sayılırsa, onun bizim daxilimizdə olması da naqislikdir. Bu həmin üslubdur ki, Loğman Həkim onun üzərində olan pərdəni qaldırmışdır. “Ədəbi kimdən öyrənmisən?” sualına belə cavab vermişdir: “ədəbsizlərdən”.

İnsan özünü sevdiyi üçün eyblərinə çox az diqqət edir. Ona görə