amil göstərmişdir ki, yalanın amilləri kimi tanınır. Quran yalanın əsas mənşə və mənbəyini iblisdə görür. Və insana xəbərdarlıq edir ki, şeytan yalanın əsasını qoymuşdur. Şeytan o kəsdir ki, bu yolla öz çirkin əməllərinə çatmaq istər. Elə bir varlıqdır ki, insanları yalan söyləməyə təşviq edər. Quran insanın yaradılışı haqda məlumat verərkən bildirir ki, iblis öz hədəfinə çatmaq və insanı xar və rüsvay etmək üçün yalana əl atır. İlk mövcuddur ki, bu yolla öz hədəfinə çata bilir. Belə görünür ki, yalan danışmayan iblis heç bir vaxt insanı yolundan azdıra bilməz, ancaq o, insanı yolundan azdırmaq üçün yalandan and içir.

Quran insana xəbərdarlıq edir ki, şeytan və onun dostları yalançıları yalan danışmağa həvəsləndirər. (“Şüəra” 221,222). Yalançı insanlar onlara icazə verir ki, onun üzərində hakimlik etsin. Ona görə də şeytanlar bütün töhmət vuranları və günahkarları yalan danışmağa ilhamlandırar.

İblisin insana hakim olması nəticəsində insan yalan danışar, hətta şeytan kimi yalandan and da içər. Öz məqsədinə çatmaq üçün insanların Allaha, Peyğəmbərə (s) və İmamlara (ə) olan inancından sui-istifadə edərək, onlara and içər. (“Mucadilə” 14 və 19).

Paxıllıq - yalanın amilidir

Başqa bir amil paxıllıqdır. İnsan başqalarına paxıllıq edərkən yalan danışar və çirkin əxlara giriftar olar. Buna misal - Yusif peyğəmbərin (ə) qardaşlarıdır. Onlar Yəqubun (ə) etimadını qazanmaq və mənəfəətə çatmaq üçün yalan danışırlar. (“Yusif” surəsi 9 və 11).

Şübhəsiz ki, yalan bir çox əxlaqi çirkinliklər yaradar. Bu cəhətdən demək olar ki, paxıllıq İblisin küfr etməkdə ən mühüm amilidir.

Quran başqa amil kimi günahı göstərmişdir. Həqiqətən, yalan danışmağın kökləri günaha qayıdır. Ona görə də “Casiyə” surəsinin 7-ci ayəsində buyurulur: “Vay olsun hər bir yalançı günahkara!” Bu ayədə günah - yalanın amili və səbəbi kimi göstərilir.

Quran hiyləni də yalanın amillərindən hesab edir. (“Yusif” 25 və 28) Bu ayələrdən göründüyü kimi, şəxs öz çirkin rəftarını izah etmək üçün