AtiLLa (406-453) – dunyanin en meshhur serkerdeLerinden biri. «Avropanin imperatoru» tituLunu qazanmish Hun İmperiyasinin hokmdaridir. Atasi Muncuk Xandir. Emisi Roa, onu atasi oLdukden sonra bozqirda tek bashina yashamaya chaLishirken tapdi ve yanina aLdi. B.E.nin 434-ci iLinde taxta chixan AtiLLa, deyiLene gore, İtiL (VoLqaboyu) turkLeri nesLindendir. MuasirLeri onun orta boyLu, enLi kurekLi, qara sachLi oLdugunu yazir. GucLu natiqLik qabiLiyyetine maLik oLub. Sade heyat terzi suren AtiLLa qonaqperverLiyi iLe de sechiLib.
Avrupa qitesinin uchde ikisinden choxuna hakim oLdu ve dovLetin serhedLerini Asiyaya qeder genishLendirdi. HokmdarLigi boyunca ordusu iLe Qerbi ve SHerqi Roma (bax Bizans) imperiyaLarini tez tez istiLa eden AtiLLa, Orta esr saLnameLeLerinde qeddarLigi iLe xatirLanir. Bu sebebLe de Avropa diLLerinde "Tanri nin kirbaci,cezasi" (İngiLizce: Scourge of God, İtaLyanca: FLageLLo di Dio, Fransizca: FLéau de Dieu, Latinca, FLageLLum Dei) oLaraq aniLir. Amma Macar ve Turk kuLturunde sayqiyLa aniLir.
Mundericat:
1. Hakimiyyete geLmesi
2. Hun ordusu
3. Ordunun etnik terkibi
4. AtiLLanin hakimiyyeti
5. İstanbuLa dogru
6. Sui-qesd cehdi
7. KataLaun doyushu
8. AtiLLanin oLumu
9. AtiLLani hech kes megLub etmeyib
10. Menbe
11. Hemchinin bax
Hakimiyyete geLmesi:
Hun İmperatorLugu:
Avropada hunLari AtiLLadan evveL de yaxshi taniyirdiLar. 374-cu iLde hunLarin xani sechiLen BaLamir qerbe dogru xeyLi ireLiLeyerek xeyLi torpaqLar aLmish, sherqi german tayfaLarini oz terefine chekmishdi. 375-ci iLde o, Dnepri kecherek viziqotLari da megLub etmishdi. Onun doneminde hunLar muxteLif istiaqametLerden yavash-yavash Roma imperiyasinin serhedLerine dogru ireLiLeyirdiLer. O cumLeden Qafqazdan kecherek AnadoLuda Roma ordusunu megLub etmishdiLer. 409-cu iLde BaLamirin ogLu ULduz xan Bizans uzerine hucum etdi. HunLarin tezyiqine dozmeyen Bizans imperatoru eLchi gonderib barishiq tekLif etdi.
Buna qarshiLiq German (ALman)efsaneLerinde AttiLa,