boyu əməl etmişdir. Bununla yanaşı onun yaradıcılığı başdan-başa məhəbbət və nifrətin mübarizəsı fonunda çırpınan insanların biçarəsizliyi, günahına həsr olunmuşdur.
İnsan cəmiyyətin əzmək və əzilmək qanunlarına tabe olduqca özü-özündən uzaqlaşır, hətta özü- özündən ikrahla üz çevirir. “Şeyx Sənan”da belə bir hal aydın görunur. Şeyx Yerdən usanmışdır, Göylərdən kömək istəyir, amma yerdəkilər ondan imtina etmişdir, göylərə üz tutmaq üçünsə Seyxin əvvəlki saflıq və ucalığı yoxdur. Onun üçün Şeyx Sənan dərvişliyi secir. Dərvişlikdə intihara bənzər bir hal mövcuddur, intihar həyata qarşı üsyandır, dərvişlikdə də bu üsyan var. İntiharda candan, dərvişlikdə cəmiyyətdən imtina var.
Sevgi tarixində məhəbbəti dəhşətlər əhatə edir. Bu dəhşət ikitərəflidir... Birincisi, dünyanın məhəbbətə dəhşətli münasibəti – sevənlərə cəmiyyətin aqressiv yanaşması, ikinci tərəfdən sevginin normaya sığmayan, ehtirasın qaydalar tanımayan hüdudsuzluğu...
Rus filosufu Berdiyayev yazırdı ki, "qadın məhəbbətdə dahi olur, məhəbbət münasibətlərində o hərtərəfli olur, təbiətin ona verdiyi hər şeyi məhəbbətlə əlaqələndirir. Kişi isə məhəbbətdə dahidən çox istedadlı olur”. “Səyavuş” əsərindəki Südabə də içindəki hər şeyi məhəbbətlə əlaqələndirir. O, bədbəxt bir qadındır və cinayət ücün deyil, sevmək və sevilmək üçün yaradılmışdır. Südabə heç də indiyə qədər tənqidimizdə deyildiyi kimi “daxilini bürümüş ehtiras alovunun onu cinayətə, rəzil əməllərə və sui-qəsdə təhrik edən” qadın deyil. Südabə içindəki sevmək adlı ülvi istedadın alovunda qovrulur, lakin bu heç də bəsit anlaşılan və adi, hormanlarla eyniləşdirilən ehtiras deyil. Əgər Südabə hisslərini yalniz həzz və ehtiraslarına qul etsəydi, onda bunları təmin etmək üçün baş hərəm olduğu sarayda bunu asanlıqla təmin etmiş olardı. Əsərdə bunun əksini görürük və Südabə sevginin bütün gözəlliklərini düymaq istəyir, bunları ona bəxş edəcək birisi də ancaq Səyavuşdur. Sudabədən hamı yüksək dəyərlər tələb edir, amma kimsə ona indiyə qədər bu şəkildə