s olanların vəhdətini görmək olar. Bu məsələyə Allah (c.c.) və insan münasibətləri yönündən baxsaq, “Qurani-Kərim” məntiqi ilə də qorxu və sevgi vəhdəti vardır... Müqəddəs Kitabımızda əvvəl “qorxun”, sonra “sevin” ardıcıllığı var. Qorxu ilk, sevgi sonuncu pillədir...
Cavidin yaradıcılığında Göy və Yer arasında mübarizə həmişə var və bu mübarizədə pis əməllərin sanki artması üçün mübarizəyə girən insan sürətlə qaranlığa doğru yuvarlanır. Ruhunu şərə satmaqla əldə etdikləri ilə öyünən insan düşdüyü qaranlıqda bəzən tamamilə azır və bu zaman Göylər yenə insanın köməyinə gəlir. Cavidin “Peyğəmbər” əsərindəki kimi...
Köhnədən bezmiş insan yenilikləri də qəbul etməyə o qədər könüllü deyil. Məhz elə buna da Peyğəmbərin (s.ə.s.) ümumla mübarizəsi başlayır. Elində qəbul olunmamaq dərdi yaşayan Peyğəmbər (s.ə.s.) “İblisə uymuş bəşəriyyəti” xilas etmək ücün Altun kitaba sarılır, amma insanlıq təkcə Kitabla yola gələcək qədər məsafə qət etməmişdir və elə buna görə də Göylər yeni bir missiya da verir öz Elcisinə... Qılınca sarılmaq...
Peyğəmbər (s.ə.s.) əlindəki Altun kitabla tam göylərə məxsusdur, amma əlinə qılınc aldığı andan yerdəkilərə saflıq gətirəcək Kitabın yolunu açmaq ücün əlindəki silaha sarılır. Müdriklik-Kitab Göylərindir, qılınc-qansa yerlərin... Göylərin Müdrikliyi varsa, yerlərin kin və silahdan başqa Peyğəmbərə (s.ə.s.) verəcək bir şeyi yoxdur...
İnsan Göydən ümidini heç bir zaman üzmür, çünki bu var olmanın şərti gəlir ona... Amma Göylərdəki saflığa həsrət yoxdur... İnsan göylərə inamını daha çox əldə etmək ücün dualara sığışdırıb, ondakı ilahiliksə insanın şübhə və “bəlkələrinin” kölgəsində o qədər solğunlaşıb ki, İblis insanın əməllərində mütləqi-hakim olmağa başlayıb.
Cavidin “İblis” və “Peyğəmbər” əsərlərini nəzərdən keçirdikcə belə bir bir fikir insana hakim olur... İnsan dilində Allahla (c.c.), əməlində İblislədir. İnsan İblisi lənətləyir, amma Allaha (c.c.) pənah aparmır... Elə bu səbəbdəndir ki, “İblis”də “İblis – insan” hökmünü verən İblis