və ölür. Dünya Ruhunun nizamyaratma qüdrəti tü¬kən¬dikcə Materiya¬nın onun üzərində təzyiqi də güclənir. Bu təzyiqə davam gətirə bilməyən Dünya Ruhunun Materiyanı tərk etmə¬si Kosmosun ölümü kimi səciyyələndirilir. Kosmosun ölümü dünyanın xaosa çevril¬mə¬si¬dir. Dünyanın Dünya Ruhunun himayəsi altında gözəl¬ləş¬¬mə¬si isə Kosmosun doğuluşudur. Kosmos özünün hər bir doğuluşu ilə özünü təkrar edir, özünə qayıdır, öz təşəkkülünü tapır. Əbədi olaraq xaos halından kosmos halına, kosmos halından isə xaos ha¬lına keçdiyi üçün dünya təkrarlanan, əbədi dövri prosesi yaradır. Dünya elə buna görə də tarixdən kənardır, tarixi başlanğıca və sona malik deyildir. Ma¬teriya Dünya Ruhu¬nu yalnız öz qoynuna aldıqda Kosmo¬sun maddi da¬şıyıcısına, sub¬stratına çevrilir. Materiya yalnız Dünya Ruhunun himayə¬sinə sığındıqda özünün həqiqi məkanını tapır. Dünya Ruhunun hima¬yəsin¬dən kə¬narda qalan Materiya isə Xaosun daşıyıcısı olur, müəyyən mə’nada Xa¬o¬sun özünə çevrilir. Xaos dünyanın öz həqiqiliyini itirərək eybəcər¬ləş¬mə¬sidir. Həqiqət və mütləqlik Materiya¬da deyil, Dünya Ruhunda daşınır. His¬s¬lər¬lə qavranı¬lan Dünya yalnız mahiyyətində Dünya Ruhu durduqda həqiqi olur.
Dünya zaman-zaman öz nizamını niyə itirir, niyə eybəcər¬lə¬şir? Bu, Allahın, Dünya Ruhunun dünyanı nizama salmaq, gözəlləşdirmək qüdrə¬tinin tükənməsi ilə şərtlənmirmi? Eybə¬cərləşməkdə olan, nizamını itirməkdə olan, öz ruhuna doğru yüksəlmək əzmini itirən və materiyaya doğru enən dünya Iblisə uymurmu? Ruhunu qüdrətsiz görərək onun haqqa və yüksəlməyə çağı¬rışını eşitmək istəməyən, lakin onun daşla¬şa¬raq maddilə¬şən nəticələrinə bağlı olan dünya öz həyat yolunu ölümə doğru, ölü materiyaya doğru yönəltmirmi?
Qayıdaq qədim yunan mifologiyasına: Yunan təfəkkürünün ilkin tarixi forması olan miflərdə dünya bir canlı kimi təsvir edilmiş, təbii yaranma və təbii məhvolma doğuluş və ölüm xarakterini almış, Yer canlı Kainatın anası, Səma isə atası kimi qavranılmışdır. Dünya Bütöv canlı Kos¬mosdan Ölü Materiyaya doğru