Gəlin bir qədər tarixə qayıdaq. “Onların öz yazılmamış qanunları var” - bu kəlam oğru dünyasına ilk cazibəni yaradır. İnsanlar yazılan və əməl edilməyən qanunlarla rastlaşanda, yazılmayan, amma ciddi əməl olunan qanunlara qibtə etməyə bilmirlər. Belə bir anlam da var ki, nə vaxtdan cinayətə görə cəza var, elə o dövrdən də yazılmamış qanunlar meydana çıxıb. Azərbaycanda oğru dünyasının nə vaxt yarandığını heç kim birmənalı söyləmir. Amma yerli mətbuatda dərc edilən bir məqalədə adının çəkilməsini istəməyən “qanuni oğru”lardan biri hesab edirdi ki, hətta qəhrəmanıq dastanı olan “Koroğlu”da da “obşak”, yəni oğru dünyasının elementləri var.

Bu mövzuda söhbət etdiyimiz ekspertlərin əksəriyyəti hesab edir ki, Azərbaycanda formalaşmış kriminal aləm daha çox Rusiya mühitindən bəhrələnib. Hətta terminlər belə oradan gəlir və rus mənşəlidir. Bildirilir ki, Rusiyada kriminal aləmin təşkilatlanması əsasən Stalin dövrü ilə bağlıdır. Təbii ki, bununla razılaşmayanlar da var. Məsələn, başqa bir iddiaya görə, çar II Nikolayın dövründə də həbsxanalarda kriminal avtoritetlər olub. Azərbaycanda isə həmin dövrdə bu tip insanlar “qoçu” kimi tanınırdılar. Hətta Stalinin bu amildən siyasi məqsədlərlə yararlandığını da deyirlər. Məlumatlar var ki, o vaxt Koba həbsxanalarda qayda-qanun yaratmaq üçün belə bir təşkilatlanmaya nəinki mane olub, əksinə, rəvac verib. Məhz bu təşkilatlanmadan sonra “obşak” adlandırılan mexanizm qurulub.

“Obşak” mexanizminin öz özəllikləri var. Burada hər şeyin könüllülük əsasında baş verməsi çox mühüm amildir. Bəzi hallarda isə “obşak”ın rəyi ilə zor tətbiq olunması qərarı da verilə bilər. Bir çox ölkələrin təcrübəsinə əsaslanan ekspertlər korrupsiya ilə kriminal aləmin reytinqini düz mütənasib hesab edir. Bir çox varlı adamların vaxtaşırı “obşak” üçün “qref” etməsi, yəni müəyyən vəsait ayırması haqda məlumatları çox eşitmişik. Həmin şəxslər “obşak” tərəfindən toxunulmaz hesab olunur.

“Qanun” ........ deyir ki, sovetlər dönəmində siyasi rəhbərlik özü