etməlidirlər.

Bəzi irsi xəstəhklərdə cinsiyyət sistemində anadangəlmə qeyri-normallıqlar xarakter haldır. Spermatozoidlərin yaranıb hazırlanmasına oğlanların bir sıra yoluxucu xəstəliklər (tif, qızılca, məxmərək, malyariya, brusellyoz, qrip və s.) keçirmələri də mane ola bilər. Sekretor sonsuzluğu əmələ gətirən səbəblərdən ən əsası parotit (xanazir) xəstəliyini xüsusilə qeyd etmək lazımdır. Bu xəstəliyi keçirmiş kişilərin, demək olar ki, 40%-ində spermatozoidlərin hasil olub yetişdikləri xayaların və xaya artımlarının toxumalarında dəyişikliklər olur.

Cinsiyyət üzvlərində zədələnmələr nəticəsində olan sonsuzluq bu orqanların qanla təminatının azalması, qansızmalar, ödəmlər səbəbindən baş verir. Müxtəlif cərrahi müdaxilələr (yırtıqların Tikilməsi və s), qan damarlarının varikoz genəlmələri, xayalara mays tollanması da sonsuzluğun əmələgəlmə səbəblərindəndir və belə hallarda təcili cərrahın müdaxilə tələb olunur.
Xayaların fəaliyyətinə təsir edən amillərdən müxtəlif zəhərli maddələrin (çivə, qurquiyun, manqan, benzol və s.) təsiri, müxtəlif dərman preparatları, xüsusilə antibiotikdər və cinsiyyət hormonlarının sistemsiz qəbul olunması, ionlaşdırıcı şüaların təsiri, bir sıra endokrin xəstəlikləri, qidalanmanın keyfiyyətsiz olması, qidada vitaminlərin çatışmazlığı. və s. göstərilə bilər. Xayaların toxumalarında dəyişikliklər çox zaman nikotin və alkohol zəhərlənmələri nəticəsində baş verir. Bu amillərin patoken təsiri çoxcəhətlidir: qan damarlarının sıxılması nəticəsində xayaların qakla qidalanmasını çətinləşməsi, y kromosom aparatının pozulması nəticəsində eybəcər uikpların doğulması təhlükəsi, qara ciyərin alkoholun təsiri ilə xəstələnmələri nəticəsində xayalarda olan toksiki təsirin güclənməsi.

Kişidə çox mürəkkəb olan cinsiyyət sahəsinin idarə olunmasında beyin qabığı, hipotalamus, hipofiz, xayalar iştirak edirlər. Onlardan hər hansı birinin pozuntusu bütün sistemin idarə olunmasını pozaraq kişinin mayalandırmaq qabiliyyətinə mənfi təsir göstərir. Elə