Əksəriyyətimizin bütün gün ərzində, bəzilərimizin isə yalnız namaz sonunda əlimizdə çevirdiyimiz iplərə düzülü muncuqlara, təsbeh deyilir. Əslində təsbehin adı “Subha”dır. Yəni “zikr edilən muncuqlar” deməkdir. Həzrəti Peyğəmbərin dövründə təsbeh olmayıb. Rəsulullah (s.ə.v.) də bu cür iplərə düzülən muncuq kimi vasitələrdən istifadə etməyib. Hətta həmin vaxtlar belə bir təsbeh də hazırlanmayıb. Biz bunu səhih kitablarda qeyd edilənlərdən də açıq şəkildə öyrənirik. Belə olduğu halda, təsbeh necə ortaya çıxıb?



Allah Quran ayələrində bizə səhər və axşam Onu xatırlamağamızı əmr edir. Peyğəmbərimizin hədislərində isə namazdan əvvəl otuz üç dəfə “sübhənallah”, “əlhəmdu lilləh” və “Allahu əkbər” deməyimiz tövsiyə olunur. Deməli, burada möminlər üçün zikr etmək məsələsi vardır. Onlar otuz üç dəfə Rəbblərini Allah Rəsulunun bildirdiyi kimi xatırlayacaqlar. Bəs bu say necə məlum olub, müəyyənləşəcəkdi? Biz bunun cavabını hədis kitablarında tapırıq.
Əksər hədis kitablarının qeydlərinə əsasən Rəsulullah (s.ə.v.) həmin zikrləri barmaq oynaqları ilə yerinə yetirirdi. Yəni təsbeh üçün sağ əlinin barmaqlarından istifadə edirdi. Belə ki, təsbehlərin sayılmasında mühacir bir qadına diqqət yetirən Peyğəmbərimiz belə buyurub: “Təsbehi barmaqlarının oynaqları ilə et. Çünki barmaqlar axirətdə nə etmələrindən sorğu-suala çəkiləcək, onlar da etdiklərini deyəcəklər”.



Deməli Peyğəmbərimiz (s.ə.v.) də təsbeh çəkdiyi zaman barmaqlarından istifadə edib ki, bunu da məsləhət bilib. Lakin etibarlı mənbələrdən aydın olur ki, bir çox səhabələr zeytun toxumu, kiçik daşları ciblərinə, kisələrinə dolduraraq təsbeh kimi istifadə edib, Rəsulullah isə onları bundan çəkindirməyib. Belə ki, ən çox hədis rəvayət edən səhabənin bir ipə düyün vuraraq təsbeh kimi işlətdiyi, həmçinin Rəsulullahın (s.ə.v.) da Hz.Safiyyə anamızın zənbilə xırda daşlar qoyaraq təsbeh kimi istifadə etməsinə mane olmadığı bildirilir. Deməli, müsəlmanlar ilk olaraq təsbeh kimi barmaqlarından, xırda daşlardan və ya