Bir coxlari soruşurlar ki, ölümdən sonrakı aləm də bu dünya kimidir? Yoxsa fərqlidir? Cavabında demək olar ki, bir çox şahidlərimiz vardır ki, o aləmin bu aləmlə çox fərqli olduğunu təsdiq edir. Yaxşı olar ki, bunu ana bətnində olan vəziyyətlə müqayisə edək. Ana bətnində olan uşaq bayırdakı həyat haqqında nə isə öyrənmək istəsə, Ayı, Günəşi, dalğaları və tufanı görmək istəsə, bunu edə bilməz. Çünki heç kim ana bətnində bu şeyləri görə bilməz. Bu dünyanın məhdudluğu başqa cahanın genişliyi ilə müqayisə edilə bilməz. Ona görə də biz heç bir zaman o biri aləmin nemətlərini dərk edə bilmərik, bu, mahal və qeyri-mümkündür








Belə ki, Peyğəmbərdən (s) gələn hədisdə oxuyuruq: “Behiştdə elə nemətlər vardır ki, heç bir göz görməmiş, heç bir qulaq eşitməmiş və heç kimin ağlına gəlməmişdir”. Quran buyurur: “Heç kim bilməz ki, onlara etdikləri əməllərin əcri olaraq göz aydınlığı olan necə şeylər gizlədilib-saxlanmışdır”







(“Səcdə” 17)

O aləmin qanunları da bu aləmlə fərqlidir. Məsələn, Qiyamət günündə insanın əməlləri, əl və ayaqları, hətta dəriləri belə şahidlik edərlər. Quran buyurur: “Bu gün ağızlarını möhürlərik. Onların əlləri Bizimlə danışar, ayaqları da etdiklərinə şahidlik edər”.
(“Yasın” 65).

“Onlar öz dərilərinə deyərlər: “Nə üçün bizim əleyhimizə şahid keçdiniz?” Deyərlər: “Hər şeyi dilə gətirən Allah bizi dilə gətirirdi, O, sizi ilk dəfə yoxdan yaratdı və siz Ona tərəf qaytarılacaqsınız”.
(“Fussilət” 21).


Bəli, bunları təsəvvür etmək çox çətindir. Ancaq həqiqətdir. Biz bu həqiqətə bir xəyal kimi baxırıq, onun əhəmiyyət və xüsusiyyətini dərk edə bilmərik. Ancaq bu qədərini bilsək yaxşı olar ki, o dünyanın mükafat və cəzası həm maddi olacaqdır, həm də ruhi olacaqdır. Çünki məadın iki tərəfi vardır. Quran buyurur: “İman gətirən və saleh əməllər edən kimsələrə bəşarət (müjdə) ver ki, onlar üçün (ağaclarının) altından arxlar axan bağlar vardır. O bağların məhsullarından ruzi verildikləri zaman: “Bu daha bundan əvvəl bizə