Amenoreya ailə həkiminin
rastlaşdığı xəstəliklər arasında
94-cü yerdə durur, 16-40 yaşlı
qadınlar arasında kifayət qədər
aktualdır. Rusiya alimlərinin
Moskvadakı universitetlərdə
oxuyan tələbə qızlar arasında
apardığı araşdırmalar
göstərmişdir ki, tələbələrin 11
%-də dismenoreya və ya
amenoreya kimi pozğunluqlar
var
Amenoreya – aybaşının
olmaması olub, birincili və
ikincili olmaqla iki formada olur.
16 yaşına çatmış qızda aybaşı
baş vermirsə, buna birincili
amenoreya deyilir. Daha öncə
normal aybaşı olan qadında 3 və
daha çox sikl boyunca
menstruasiya olmursa, buna
ikincili amenoreya deyilir. Bəzi
hallarda amenoreya fizioloji olur,
məsələn hamiləlik və laktasiya
dövrlərində. Lakin əksər hallarda
patoloji olub, qadın cinsiyyət
sisteminin hər hansı bir
disfunksiyası ilə bağlı olur.
Amenoreyalar səbəbinə görə
təsnif olunur: fizioloji amenoreya;
anatomik amenoreya; genetik
amenoreya; endokrinoloji
amenoreya.
Fizioloji səbəblər
Adətən cinsi inkişaf dövrünün
başlanmasından bir il sonra
təxminən 12,5-13 yaşlarda ilk
aybaşı (menarxe) başlayır. Lakin
bu müddət qızlarda fərqli olub, 3
ilə qədər uzana bilər. Əgər 14
yaşına çatmış qızda cinsi
əlamətlər inkişaf etməyibsə, 16
yaşına çatmış qızda aybaşı
yoxdursa, bu, cinsi inkişafdan
geri qalmaya dəlalət edən
əlamətlərdir. Cinsi inkişafın
müddətinə bədən çəkisi də təsir
göstərir. Belə ki, qızlar həddi-
buluğ yaşına çatanda təxminən
40 kq çəkidə olurlar. Bədən
kütləsinin bu kritik səviyyəsinə
daha tez çatan kök qızlarda
menarxe daha tez, arıq qızlarda
isə nisbətən gec başlaya bilər.
İkincili amenoreyanın ən çox
yayılmış səbəbləri arasında
hamiləlik və laktasiya durur. Süd
ifrazı zəif olan qadınların
əksəriyyətində doğuşdan 2 ay
sonra menstrual sikl bərpa
olunur. Laktasiya fonunda
amenoreya 3 aydan 10 aya
qədər, bəzən isə daha çox davam
edə bilər.
Menopauza da fizioloji
amenoreya hesab olunur.
Menarxedən fərqli olaraq, onun
başlama vaxtını konkret
göstərmək olmaz.