bütün qohum-əqrəbasını cəzalandırırdılar. Bu vəhşi cəzanın zərif variantı Stalin rejimində də vardı. Demokratik ölkələrdə isə bilirsiniz ki, başqa prinsip işləyir: “oğul ataya, ata oğula görə cavabdeh deyil”.

Mədəniyyətlərdə təkcə cəza hansısa amacları gerçəkləşdirən mexanizm deyil. Mexanizm davranış dəbləri də ola bilər. Məsələn, Britaniyada “centlmən” ideyası kişilər üçün elə bir dəb yaratdı ki, centlmən kimi görünmək istəyən kişi hətta səhər yeməyinə gələndə də üzü qırxılı çıxdı.

Qadın ləkəsinin kişiyə düşmə qaydası

Filosof bildirir ki, yəni “ayağısürüşkən” bacının ləkəsinin qardaşa, ataya düşməsi qaydası Çindəki cəza mexanizminə çox oxşayır: “Birinin pis sayılan davranışına görə qardaşı, atanı cəzalandırmaq… Hələ onu demirəm ki, qıza görə məsuliyyət bütün məhləyə də yayıla bilər. O zaman məhlənin kişiləri hansısa qıza görə özlərini ləkəli saya bilərlər. Siz yaxşı bilirsiniz ki, mədəniyyətdə sistem elə qurulub ki, belə ləkələr yuyulmaz sayılmır. Sayılır ki, ləkəni həmin qızı öldürməklə yumaq olar. Əgər ləkə yuyulmaz sayılsaydı, yəqin çoxları qan tökməzdi, yalnız affekt vəziyyətinə düşmüş əlini bıçağa atardı. “Ləkəni qanla yumaq olar” prinsipi isə bir çoxlarını zorunlayır ki, istəməyə-istəməyə qızı öldürsünlər və ya öldürməyə çağırsınlar”.

Müsahibimiz qeyd edir ki, namus ləkəsinin qardaşa, ataya, qohumlara düşməsi və qanla yuyulması o cəza mexanizmi idi ki, kişi və qadınları patriarxal mədəniyyəti saxlamağa zorunlayırdı: “Haçansa tarixdə patriarxallıq qaçılmaz və zəruri mədəniyyət mərhələsi olub. Deməli, patriarxallığı saxlamağa qulluq edən mexanizmləri də bu yöndən dəyərləndirmək olar.
Ancaq indi biz, artıq, patriarxal mədəniyyəti qarşıya məqsəd qoymuruqsa, “namus ləkəsinin qardaşa, ataya, qohumlara düşməsi və qanla yuyulması” da mexanizm kimi gərəksiz olur. Paslanmış silah kimi, köhnə traktor kimi”.

Onun fikrincə, bizdə patriarxallığı yüksək tutan adamlar az deyil: “Onlar eşidəndə ki, kişi zina etmiş arvadını uşaqları ilə birlikdə