Qadınla ölçülən kişilik

“Namus ləkəsini qanla yumaq” bu gün üçün köhnəlmiş mexanizmdir

Azərbaycan reallığında kişinin şərəfinin ona yaxın və doğma olan qadınların adı ilə ölçülməsi heç kimə sirr deyil. Ona görə də, Azərbaycan kişisi üzərində adı olan qadınları həmişə sərt nəzarətdə saxlamağa çalışır. İlk növbədə, öz adını qorumağa çalışdığı üçün. Nə dərəcədə doğrudur bu düşüncə tərzi? Milli mentalitetdə “kişilik meyarı”nın əsasən qadınla ölçülməsi haqlı yanaşmadırmı? Cinsiyyət, güclü qol, kəsərli söz, vəzifə, ad-san, var-dövlətdirmi kişilik vahidi, ya qeyrət, şərəf, ləyaqət, mərdlik, cəsarət, yoxsa qadın? Bu və bu kimi suallara cavab tapmağa çalışacağıq.

Kişilik nədir?

Sosial psixoloq Naib Niftəliyev məsələyə münasibətini bildirdi. Onun fikrincə, qeyrət, namus, kişilik anlayışları, ilk növbədə, hər kəsin şəxsiyyəti, mənlik duyğusu, özünü və başqalarını necə qiymətləndirməsi, özünəhörmət səviyyəsi ilə bağlıdır: “Bu mənada, hər üç anlayış məna və məzmunca çox yaxın olsa da, onları eyniləşdirmək doğru deyil. Belə ki, qeyrət hissi, qeyrətlilik, həm fərdi, həm də ictimai anlayışdır. İnsan qeyrətli ola, ailəsinin, yaşadığı kəndin, şəhərin, mənsub olduğu millətin, vətəndaşı olduğu dövlətin təəssübünü çəkə, onlara qarşı yönələn hər hansı xoşagəlməz hərəkətə ciddi, sərt, barışmaz formada, ağır emosional halətlə, duyğusal şəkildə reaksiya göstərə bilər. Bu, onun həqiqətən qeyrətli olduğunu sübut edir. Sözsüz ki, qeyrətli adamların əksəriyyəti həm də yetərincə namuslu olur. Lakin namus duyğusu, namusluluq qeyrətliliklə kəsişsə də, daha çox şəxsi hissdir, mənəvi-psixoloji baxımdan özünüifadə tərzi, etik müstəvidə isə həm də vicdanlılıq kateqoriyası ilə əlaqədardır. Namuslu insan həm özünün, ailəsinin, həm başqalarının izzətini, şərəfini gözləyir, bu səbəbdən, işində, əməlində, fəaliyyətində də vicdanlı, insaflı, diqqətli, həssas olmağa səy göstərir”. Həmsöhbətimiz bildirir ki, kişilik isə insanların təbii cins-yaş xüsusiyyətlərindən irəli gələn, əsrlər boyu