arxamca divlər gəlir. Və birdən dönüb arxama baxıram. Kimsə yoxdu. Qorxum dağılır, düşüncəm dəyişir və daha diri, daha sərt addımlarla irəlləyirəm. O an sanki həbsxanadayam, bir həbsxana gözətçisiyəm…

Bu məktəb, bu pansionat, bu çılpaq, soyuq divarlar və üzünü turşutmuş həbsxana gözətçiləri… Kim bilir, bəlkə də bura yarı azad bir cəza evidi, uşaqlar da məhkumlardı. Səhər erkəndən qulaqlarda mişar kimi işləyən bir zəng səsiylə qaçan yuxular və bir zəng səsiylə başlayan həbs həyatı…

Zəng səsi… Yataqlardan qalxın! Qaç! Əlini-üzünü yu, əyin-başını geyin, beş-beş düzlən, yemək salonuna keç! Çürük zeytun, köhnə pendir, metal stəkanda soyumuş çay və irəliki gündən qalma quru çörəklər… Sonra daha bir zəng səsi… Kitabını, dəftərini götür, beş-beş düzlən! İki ildir tamamlanmayan asma körpünün döşəli əyri, çürük taxtalarına qorxuyla baxa-baxa keç və sıranı pozmadan beş yüz metr aralıdakı məktəbə get!

Zəng səsi… Qırx dəqiqəlik bir hücrə həbsi: üçbucaq, kvadrat, düzbucaqlı, sahə, perimetr, hündürlük… Kədəri böl, hüznü vur, həsrəti topla, qürbəti çıx…

Zəng səsi… Beş dəqiqəlik azadlıq. Lakin azadlıq adına getdiyin hər yerdə: koridorlarda, pillələrdə, bağçada… əli dəyənəkli gözətçilərin qışqırıqları eşidilir: “Burada gözləmə!” “Qaçma!” “Danışma!” “Aşağıya en!” Aşağı enər-enməz daha bir zəng səsi, həyət gözətçilərinin bağırtıları: “Zəng çalındı!” “Oturma!” “Yellənmə!” “Danışma!” “Yuxarı çıx!” “Sinfə keç!”
Və beş günlük bir təlimdən sonra açıq görüş günləri… Səhər erkəndən pansionatın bağçasına doluşan adamlar, qadınlar və beçə verən arılar kimi uzaq dağ kəndlərindən gələnləri gözləri yuxulu dövrəyə alan oğlanlar, qızlar… Yolu bağlı kəndlərdən görüşə gələ bilməyən ana-ataların divar dibində çökmüş boynu bükük uşaqları…

Gedirəm. Nazan xanımın dağıtdığı düşüncələrimi heç cür qaytara bilmirəm. Nədənsə olduğum məkandan kilometrlərlə uzağa düşürəm. Bəlkə bir azdan məhkumlar bu koridorlarda nəfəsliklərdən əllərini, başlarını uzadacaq, nəfəsliklərin qapağını