, mümkünsüzdür.

Elliotun “Bəhrəsiz torpaqlar”ının ilk nəşri cəmi beş min nüsxə ilə buraxılmışdı, ancaq bu kitab bir çox dillərdəki ədəbiyyatı formalaşdırdı və bütün dünya poeziyasevərləri tərəfindən tanındı, bəzilərində heyrət, bəzilərdində isə nifrət oyatdı. İndi elə bir hadisə ağlasığmazdır: ədəbiyyata bir andaca, beynəlxalq miqyasda, təsir edən sonuncu roman 1967-ci ildə ortaya çıxan “Yüz il tənhalıqda” romanı idi. Lakin, bu kitab da indiki doymuşluq dövründən bilavasitə əvvəl meydana çıxmışdı.

İndi sənətlə məşğul olan insan, yeni nə isə bəyan etmək istəmir, o, ən çoxu bu cəngəlliyə bir şeylər əlavə etmək istəyini və açdığı kiçikcik səhifəsinin varlığını təntənəli surətdə elan edir. Qara camaatın da artıq yenidən emal olunmuş mallar qarşısında acizlik hissi var.

İstehsalçılarsa yaranmış bu münbit şəraitdən istifadə edib, istehlakçı zövqünü hər şeyi qəbul edəcək səviyyədə möhkəmləndirəcək qrupları, kollektiv şüuru formalaşdırmaqla məşğuldular. Digər yandan dini mənsubiyyət, ən sərt şəkildə, dünyadakı hər şeyi səliqəylə “icazə verilən” və “qadağan olunan” kimi iki hissəyə ayırır. Mühafizəkar etnik kimliyin daşıyıcıları da vicdanın səsinə qulaq vermədən, yadellilərin yaradıcılığını birmənalı olaraq rədd edirlər. Kütlə şüuru yeni əyalətçilik simasında özünə sığınacaq axtarır. İnsanlar əvvəlcədən, bilmək, eşitmək, tapmaq istədiklərini müəyyənləşdirib, yoluna qoyulmuş, sakit həyatın xəyalı ilə yaşayırlar.

Yerdə qalanlara isə ancaq qusmaq və doyunca yemək, yemək və qusmaq qalır. Bu qusma isə qətiyyən romalıların öz bayram ziyafətlərində zənginliyin və gücün göstəricisi olan qusma ayinləri ilə səsləşmir. Xeyr bu günahkar qusuntudur, indiki dövrün simvoluna çevrilmiş mənəvi aclıqdan əziyyət çəkənlərin qusuntusudur.

Adətən psixologiya gənc qızlardakı mənəvi aclığı, natamamlıq hissinə (“mən axmaq, gombulam”), utancaqlığa (“mənim pulum azdır”), uğursuzluğa (“mən heç kimlə dost ola bilmirəm”) gətirib çıxaran başlıca səbəb kimi öyrənir. Belə hissləri bir qədər