Umberto Ekonun essesini təqdim edir.
Roman üzərinə qeydlərdən. Əyləncə

Mən oxucunu əyləndirmək istərdim. Oxucuya ən azından özümün əyləndiyim qədər əyləncə bəxş edərdim. Bu çox mühüm məsələdir və bizim roman haqqında əvvəlki təsəvvürlərimizin hamısını yerlə-bir edir.

Əylənmək, əsas mətləbdən yayınmaq, problemə arxa çevirmək anlamına gəlməz. Robinzon Kruzo öz nümunəvi oxucusunu əyləndirmək istəyirdi və bununla belə oxucu qarşısında onun özünə çox bənzəyən, gündəlik qayğılarla məşğul olan, fərasətli “iqtsadi insan” obrazını canlandırırdı. Robinzona bənzəyən, özündə Robinzonun bir nümunəsini görüb əylənən insan, hansısa şəkildə daha böyük şeyləri anlayacaq, başqa cür olmağı ağlından keçirəcək. Beləliklə, o əyləndikcə öyrənəcək. Oxucu bu minvalla dünya və yaxud dil haqqında nə isə yeni şeylər öyrənə bilər. Əyləndirmək cəhəti ən fərqli poetik dili olan yazıçılara məxsusdur, amma onların hamısının ümumi məqsədi eynidir. “Finneqan xatirələri”nin ideal oxucusu, ən az Karolin İnvernisi onun oxucusu qədər əylənir. Daha doğrusuəyləncə eynidir, amma müxətlif üsullarla hasil olur.

Bundan əlavə, əyləncə tarixi anlayışdır. Romanın hər dövrdə özünəməxsus əylənmə və əyləndirmə üsulları olub. Şübhə yoxdur ki, müasir roman düyün nöqtələtinin yaratdığı əyləncəni boğub, başqa növ əyləncələrlə əvəz etməyə çalışır. Mən Aristotel poetikasının ən böyük pərəstişkarıyam, buna görə də həmişə düşünmüşəm ki, nə olur olsun, roman əyləndirməlidir, xüsusilə də öz düyün nöqtələri ilə.

Əyləncəli romanın publika tərəfindən asanlıqla sevildiyi bizə məlumdur. Ancaq bir zamanlar elə hesab edirdilər ki, roman sevilirsə deməli o elə də yaxşı deyil. Əgər romanı tərifləyirlərsə, deməli orda yeni heç nə yoxdur, o publikaya oxucunun artıq ondan gözlədiyi şeyləri verir.

Fəqət məncə “roman oxucuya ondan gözlənilən şeyləri verəndə sevilir” və “roman sevilirsə, deməli oxucuya gözlədiyi şeyləri verə bilir” - iddiaları eyni anlama gəlməməlidir. Buradakı ikinci fikir heç də həmişə özünü doğrultmur.