canlanırdı.

Minlərlə kimsəsiz, yalqız, valideyinlərindən məcburən məhrum olunmuş yetim uşaqlar, minlərlə əlil, bir də əksər qapılarda keçirilən saysız dəfn mərasimi.

Görünür, amansızlaşmağın, xudbinləşməyin tam zamanıydı.

Amma insanlar qəribə metamorfozlar yaşayır, bir haldan digər hala keçid alırlar. Qonşular bir-birinə yardım əli uzadırdılar.

Yad insanlar tanımadıqları, lakin hamı kimi müharibə dəhşətini, o faciəni, doğma insanların itgisini, acısını dadan, sadəcə yoldan keçən birini belə ürəkləndirməyə çalışırdılar.

Uşaqlardan çörək kartoçkalarının oğurlanması, hətta cinayətkarların öz aralarıda belə ən ayıb əməl hesab olunurdu.

Camaat uzun sürən üzücü müharibədən sonra yenicə özünə gəlməyə başlamışdı.

Bəli, hazırda dörd il davam edən müharibə, bəlkə də, bir o qədər uzun müddətli hesab edilməyə bilər, lakin dörd il-bu heç də az müddət deyil, həmçinin bu dörd il son dərəcə dəhşətli və qorxunc keçmişdi.

Xəbər alın oğlunu müharibəyə yollayan o anadan, yoldaşı cəbhəyə göndərilən qadından,hər bir insandan, hər bir vətəndaşdan kim ki, səbirsizliklə həsrət dolu dörd ilin başa çatmasını arzulayıb.

Soruşun, onlar sizə bir qaydada müharibə illərinin nə qədər üzücü olduğunu hökmən söyləyəcəklər, bu illəri ən uzun müddətli illər kimi xatırlayacaqlar.

Əslində, müharibə 1939-cu ildə başlamışdı, rus qoşunları Monqolustanda yaponların hücumunu dəf etməkdə idi. Ardınca minlərlə kişilər Sovet-Fin müharibəsinə səfərbər oldular. Sonra Böyük Vətən Müharibəsi.

Bu müharibə yenicə bitmişdi ki, qoşun hissələrinin böyük bir qismini yenidən Yaponiyaya qarşı döyüşlərə, uzaq şərqə göndərdilər. Məhz 1947, 1948 və 1949-cu illərdə veteranlar artıq öz doğma yurdlarına qayıtmağa başladı.

Uşaqlar atalarını tanımadan artıq yaşa dolmuşdular. Amma yenə də ,onlar dünyanın ən xoşbəxt uşaqları idilər. Bir çoxlarının gözü yolda qaldı.

Doğmaları cəbhədən geri qayıtmadı. Bəziləri isə atasız, onun varlığını hiss etmədən böyüdülər.

Məğrur Bakı qadınları