Xorxe Luis Borxesin hekayəsini təqdim edir.
Özgə

Bu əhvalat 1969-cu ilin fevral ayında Bostonun şimalında, Kembricdə baş verdi. Həmin əhvalatı dərhal yazmadım, çünki istəyim ağlımı itirməməkdən ötrü baş verəni unutmaqdı. İndisə, 1972-ci ildə, məncə, o barədə danışmasam, oxucular bütün bunların hamısını uydurma sayarlar, ötüb-keçən illərsə, ola bilsin, məni də o əhvalata eyni cür münasibət bəsləməyə məcbur eləyər.

Həmin məqamda çox şeylər yaşadım, amma sonra, yuxusuz gecələrdə daha ağırdı. Bu, heç də o demək deyil ki, baş verənlər barədə hekayət başqalarını həyəcanlandıracaq.

***

Səhər saat onuydu. Çarlz çayının qırağında oturacağın söykənəcəyinə yayxanıb əyləşmişdim. Sağda, məndən beş yüz metr uzaqda hündür qüllə vardı - heç indi də necə adlandığını bilmirəm. Boz-bulanıq suyun üzəriylə kələ-kötür buz parçaları axırdı. Çay şübhəsiz, zaman barədə fikirlər doğururdu. Heraklitin yaratdığı minillik obrazı. Gecəni sakit yatmışdım: axşam mühazirəm deyəsən, tələbələri tutmuşdu.

Ətrafda ins-cins yox idi.

Qəfildən mənə elə gəldi (psixoloqlar bunu ümumi yorğunluqla izah eləyirlər) ki, artıq bir dəfə buna oxşar şeylər görüb hiss eləmişəm. Böyrümdə kimsə oturacaqda əyləşdi. Mən tək qalmaq istəyərdim, amma qanacaqsız sayılmaqdan qorxub yerimdən qalxmadım. Özgə fitdə nəsə çalmağa başladı. Bu səhərin ilk sarsıntısını duydum: o, Elias Requlesin «Köhnə koma» Argentina mahnısını fitdə çalır, yaxud çalmağa cəhd (eşitmə qabiliyyətim o qədər yaxşı deyil) eləyirdi. Motiv məni artıq mövcud olmayan həyətə apardı, yaddaşımda lap çoxdan ölmüş Alvaro Melian Lafinuru canlandırdı. Sonra onuncu illərdə oxunan sözlər də eşidildi. Səs Alvaronun səsinə oxşamırdı, amma oxuyan açıq-aşkar Alvaronu yamsılayırdı. Bu səsi qorxu içində tanıdım.

Qonşuma yaxın oturub dedim:

- Senyor, uruqvaylısınız, yoxsa argentinalısınız?

- Mən - argentinalıyam, amma on dörd yaşından Cenevrədə yaşayıram, - cavab verdi.

Sonra uzun sükut çökdü. Ondan yenə soruşdum:

- Malanyu, nömrə on