gözündə pərdədi. Əgər latın dilinin tədrisi bir vaxt quaranicə (Argentinada şivə) mühazirəylə əvəz olunsa, təəccüblənmərəm.

Gördüm ki, demək olar, mənə qulaq asmır. Onu dərkolunmazlıq, bununla yanaşı, gerçəklik qarşısında ən adi qorxu tutub saxlayırdı. Ata deyildim, amma mənə doğma oğlumdan daha yaxın olan bu yazıq uşağa ən incə hisslər duydum. Gördüm əlində bir kitab, əlləşdirir. Soruşdum, hansı kitabdı.

- «Divanələr», yaxud daha dəqiqi, Fuoder Dostoyevskinin Əcinnələr» idi, - o, qürurla cavab verdi.

- Çətinliklə yada salıram. Xoşuna gəlir? - Sözünü bitirməmiş sualımın yersizliyini hiss elədim.

- Rus klassikidi, - o, aydın tərzdə dedi, - slavyan qəlbinin dərinliyinə hamıdan artıq nüfuz eləyib.

Ritorik coşqunluğu mənə sakitləşdiyinin əlaməti kimi göründü.

Bu klassikin daha hansı kitablarını oxuduğunu soruşdum.

O, iki, ya üçünü, o sıradan «Oxşar»ı dedi.

Soruşdum, oxuyanda personajlar ona tutaq ki, Cozef Konraddakı kimi elə aydınmı görünür, tam əsərlər külliyyatının öhdəsindən gəlməyi düşünürmü..

- Düzünü desəm, yox, – o, bir qədər gözlənilməz cavab verdi.

Soruşdum, nə yazır, dedi, «Qırmızı surələr» adlanacaq şeirlər toplusunu çapa hazırlayır. Həm də «Qırmızı ritmlər» barədə düşünür.

- Niyə də sınaqdan keçirməyəsən? - cavab verdim - Adlı-sanlı xələflərinə istinad eləyə bilərsən. Ruben Darionun mavi şeirlərini, Verlenin boz nəğmələrini yada sal.

Sözlərimi qulaqardına vurub izah elədi ki, kitabında yer adamlarının qardaşlığı vəsf olunacaq. Zəmanəmizin şairi öz dövrünə arxa çevirə bilməz.

Fikrə getdim, sonra soruşdum; doğrudanmı hamını öz qardaşı sayır. Məsələn, bütün rəsmi dəbdəbəli dəfn mərasimi düzəldənləri, bütün məktub daşıyanları, bütün suya pulla cumanları, bütün tək nömrəli binaların qarşısındakı səkilərdə gecələyənləri, bütün səsi olmayanları və i.a. və i.a. Dedi, kitabı istismar olunanlar və əzabkeşlər kütləsinə həsr olunacaq.

- Sənin istismar olunanlar və əzabkeşlər kütlən,- cavab verdim, - mücərrəd anlayışdan