qaralırdı.

İçəri girib ona baxmaq istəsəm də, qapını döyməyə ürək etmədim. Mağazaların vitrinlərindəki bütün teatr afişalarını oxuya-oxuya yavaş-yavaş küçənin gün düşən tərəfinə keçdim. Mənə çox qəribə gəldi ki, nə mən, nə də bu günün özü yasa batmamışdıq, hətta özümü azad hiss eləyəndə narahat da oldum, elə bil, onun ölümü canımı nədənsə qurtarmışdı. Bu məni təəccübləndirdi, çünki doğrudan da, dünən axşam dayımın dediyi kimi, mən ondan çox şey öyrənmişdim. O, Romadakı İrlandiya kollecini bitirmiş və mənə latınca düzgün oxumağı öyrətmişdi. Mənə katakombalar və Napoleon Bonapart haqqında danışmış, müxtəlif messa ayinlərinin və müxtəlif cür keşiş libaslarının mənasını izah etmişdi. O, çətin suallar verməkdən, bu və ya digər hallarda necə hərəkət etməyi soruşmaqdan, yaxud da insanların hansı günahları məqbul, hansılarını isə xəta saydıqlarını izah etməkdən zövq alırdı. Onun sualları kilsənin necə mürəkkəb və sirli qanunlarla idarə olunduğunu aydınlaşdırırdı, halbuki mən kilsənin ən sadə ayinlərlə idarə edildiyini düşünürdüm.

Keşişin yevxaristiya ilə bağlı vəzifələri və tövbənin sirləri mənə elə çətin gəlirdi ki, onları qəbul etməyə kiminsə cəsarətinin çatmasına heyrət edirdim. O mənə kilsə atalarının bu dolaşıq məsələləri izah etmək üçün poçt-məlumat kitabları qalınlığında əsərlər yazdığını danışanda qətiyyən təəccüblənmirdim. Özü də həmin kitablar qəzetlərdə məhkəmə prosesləri haqda elanların verildiyi xırda şriftlərlə çap edilərmiş.

Tez-tez onun suallarına cavab verə bilmir, dilim dolaşaraq səfeh şeylər söyləyirdim, amma o gülərək, başını bulayırdı. Bəzən o, messa zamanı mənə əzbərlətdirdiyi bilikləri yoxlayır, mən çaşanda yenə başını bulayır, arabir burnunun hər dəliyinə bir çimdik tütün dürtür və dalğın halda gülümsəyirdi. Gülümsəyərək iri sarı dişlərini göstərir və dilini alt dodağının üstünə qoyurdu; ilk vaxtlar, onu yaxından tanımayana qədər belə hallarda özümü narahat hiss edirdim.

Gün düşən tərəflə addımladıqca Kotterin sözlərini xatırladım və