indinin özündə də yoxdur. Bu ölkəni nüfuzlu ailələrdən olan bir neçə patrisi (qədim Romada zadəganlar) idarə edir. Hələ Uolt Uitmenin (Walt Whitmanın) zamanında, bütün bu ərazi rüşvət içində inləyirdi. Uitmenin şeiriyyatında “Ot yarpaqları”, “Mənim mahnım” kimi əsrarəngiz şeir nümunələri ilə yanaşı, nəsr əsərləri də amerika cəmiyyətinə qarşı yönəlmiş ittihamlardan ibarətdir.

Lap bu yaxınlarda bizim bütün prezident müşavirlərinin bir çərçivədə toplanmış rəsmini gördüm, onların hamısının görünüşünü səfeh işlərlər məşğul olan obrazlarla eyniləşdirmək olardı. Onların bəzisi cinyətkara, bəzisi kütbeyinə, bəzisi isə axmağa oxşayırdı. Heç prezidentlərimiz də onlardan geri qalmır. Şözsüz ki, bütün dünyanın dövlət xadimlərinin çöhrəsində bir ağıldankəmlik və bambılılıq yağır. Heç Çörçildə istisna deyil.

Çoxları Linkolna dərin ehtiram duyurlar, lakin mənim fikrimcə bu ölkədə vətəndaş müharibəsinin başlamasında əsas cavabdehlik daşıyan odur, çünki onun Şimal və Cənub arasında razılıq yaratmaq imkanları var idi. İstər həmin vətəndaş müharibəsində olsun, istər ondan sonrakılarda elə misilsiz vəhşiliklər törədildi ki, bu günədək ölkə özünə gələ bilməyib.
Birinci dünya müharibəsində iştirak etmək isə, yumuşaq desək axmaqlığın ən qorxunc forması idi. Gəlin yada salaq görək, bəşəriyyətin bundan əvvəlki qorxunc düşmənləri haraya getdi? Axı kim onları zərərsizləşdirdi?!
Müharibə, müharibə. Lap uşaqlıq illərimdən Birləşmiş Ştatlarla, İspaniya müharibəsində, rus-yapon müharibəsində, Balkanlardakı müharibələrdə və saymaqla bitməyən minlərlə belə müharibədə nələr baş verdiyini xatırlayıram. Jan Jiono (Jean Giono) özünün “İtaətdən yayınma” (“Refus d’Obeissanse”) yazırdı: “müharibələr kapitalizmi yedirdir, onlarsız kapitalizm heç ayaqda dura bilməz”

Bu gün bütün partiyalar müharibə aparmaqla məşğuldur, istər liberallar, istər mühafizəkarlar olsun, hamısının fikri-zikri müharibə aparmaqdır. Kommunistlər də, kapitalistlər və faşistlər kimi cəlladdır. Bizim millətin bəşəriyyət