daxilində O Özünü gizlətmişdir. Substansiyalar, hadisələr, elementlər, canlı və cansız orqanlar, formalar və yerləşmələrin hamısı bu Sirlərin pərdələridir” (Smith 1994, p. 36).

Bütün varlıq Yaradanın güzgüsüdür. Ona görə də biz varlığı Yaradanın əksi kimi qavrayırıq. Ümumiyyətlə, sufi üçün həyatın özü həmişə ən böyük müəllimdir.

Ürək oyadıldıqdan sonra qəlbin gözü açılır və bu gözlə aşiq Məşuqunun Əlamətlərini oxuya və bütün dünyada Onun Camalının cilvələndiyini, güzgüləndiyini görə bilir. Ürəyin gözü (bəsirət gözünü nəzərdə tutur – tər.) birbaşa qavrayışın orqanıdır. Bu elə bir qavrayışdır ki, burada biz şeyləri onların təzahürləri kimi yox, reallıqda necədirlərsə, eləcə də görə və dərk edə bilirik. Qəlbin gözü bağlananda dünya müstəqil varlıq şəklində təzahür edir və biz doğulduğumuz gündən ölənədək maddi həyatın gərdişinə tutuluruq. Daxili göz açılanda isə xarici dünyanın ilğımı dəyişir. Biz Yaradanın əllərini işdə görməyə başlayırıq. Xarici dünyada Onun varlığını duymaq hissi bizi dünyapərəstlikdən azad edir. Beləcə, biz yaradılmışlarla müqayisədə Yaradanla daxilən daha çox həmahəngləşirik.

Qəlb öz içində Allahına tərəf dönəndə, qayıdanda xarici dünyada rəqslərin formaları arxasındakını aşiq dərkə başlayır. Bəzən Onun nuru dost, aşiq və ya rəqib kimi görünür. Ümumiyyətlə, Onun əlamətləri get-gedə oyanmış qəlbdə görünməyə başlayır və biz həyatımızın xarici hadisələrinin altqatına toxunmuş taleyimizin dərin ipinə nəzər sala bilirik. Qəlbin taleyini sevə-sevə yaşayıb, Onun təcəssüm dərslərini öyrənərək aşiqini azadlığa yönəldən yolu ruhən qəbul edirik.

Dostlardan biri dərin trans vəziyyətində özünəqayıtma yuxu təcrübəsində idi. Orada ona göstərilirdi ki, bu dünya sadəcə bir oyundur, səhnədir və hamımıza bu tamaşanın müəyyən hissəsi verilib. Bundan başqa, həmçinin ona göstərilirdi ki, biz doğulmamışdan əvvəl bizim hər birimizə oynamaq üçün tale kartı verilir və bizə verilən bu tale kartı da yalnız bizim həll etməli olduğumuz problemdir. Bu