öyrənirik. Lakin gündəlik həyatımıza qayıdarkən isə zamanın qarşısıalınmaz tələbatları ilə əhatələnirik. Zaman çərçivəsində öhtəliklərimizə rəğmən, əbədi anı saxlama təyinatlarımız və qrafiklərimiz var. Əbədi an ilə əlaqəmizi zikir (Allahı xatırlamaq) təcrübəsi vasitəsi ilə qoruyuruq. Onun Adlarını təkrar edərək biz Onunla birgə olduğumuz anları oyaq saxlayırıq. Bu an qəlbin daxilində əbədi olaraq hal-hazırdadır, indidir. Unudulmamalıdır ki, ilk zikir qədim saziş anında olmuşdur. Onda Allahın “Mən sizin Rəbbiniz deyiləmmi?” sualını hələ yaradılmamış bəşəriyyət belə cavablandırmışdı:”Bəli, Rəbbimizsən! Biz buna şahidik!” (Koran, 7:171). Bu zikir Onun varlığının Onun məxluqatı daxilində əbədi təsdiqi idi.

Onun varlığı bizi maddi dünyada dolaşdıran düyünlərdən azad edir. Ürək təsdiqləyəndə ki, O Birdir, onda tədricən duallığın zəncirləri aradan qalxır. Onun Ağalığını tanıyarkən biz yaradılmışlara deyil, Yaradana bağlanırıq, Ona ruhən və cismən təslim oluruq; Hafizin dediyi kimi, “Yalnız Ona təslim olmuşlar azaddır”. Gündəlik həyatımızda Onun əlamətlərini görərkən, yaratdıqlarında cilvələnən Camalına nəzər salarkən, istər-istəməz dünyaya deyil, Ona baxırıq. O, nəzərlərimizi yenidən Özünə cəlb edir.

Qulluq

Eqonun həll olduğu və aşiqin mövcud olmağının dayandığı məkana – ağlın duallğının ötəsindəki yaradılmamış boşluğa meditasiyanın sükutunda daxil olunur. Meditasiya halından çıxarkən biz yenidən ayrılıq dünyasına qayıdırıq. Lakin Onun adını təkrar etməklə – zikirlə gündəlik həyatımızda Onun varlığını qəlbimizdə oyaq saxlayırıq. O belə demişdir: “Kim Məni yada salarsa, Mən də onu yada salaram” (Prophetic tradition, quoted in Schimmel 1975, p. 168). Aşiq bu yolla həm vəhdətin, həm də ayrılığın şüurunu eyni anda özündə daşıyır.

Tanrısına təslim olmuş aşiqin işi maddi dünyada Onun təmsilçisi olmaqdır. Qəlbində Onu əks etdirməklə aşiq həm də Onun sevgisini və nurunu dünyaya daşıyır. Bu İlhai nur Vətənin yolunu tapmaq və haraya mənsub olduğunu bilmək