k istəyənlərə sonsuz ilham verib onlara ruhani bələdçilik edir. İlahi sevginin sirri qəlbdən qəlbə sakitcə söylənilir. Sözlər duallığa məxsus olduğu üçün nizamsızlıq və anlaşılmazlıq doğurub ağlın komplekslərinə asanlıqla yoluxa bilər. Qəlbin nuru isə mahiyyətdən mahiyyətə birbaşa ötürülür.

Onun aşiqləri dünyada səsiz və gizlicə çalışıb, öz qəlblərinin güzgüsündən unutma, zülmət və inamsızlıq tozunu təmizləyənlərdir. Sufilər ənənəvi olaraq “süpürgəçi” kimi də tanınırlar. Bu ad təsadüfi verilməmişdir. Ona görə ki, onlar insanların qəlbini təmizləyirlər. Şəbüstəri bu xüsusda belə deyir: “Əgər dünyada süpürgəçilər olmasa idi, onda dünya toz içində dəfn olardı”.

Gündəlik adi həyatda aşiqlər kütlədən fərqlənmirlər. Ancaq qəlbi çərçivəsində aşiq hicran və zikirlə sirrini açması üçün Ona məkan yaradır. Dünyanı sevgiylə həmahəng saxlamaqdan, Onun varlığının şüurunu dəstəkləməkdən ötrü O burada bizə ehtiyac duyur. Aşiq vəhdət arzusu ilə təslim olsa da, o Məşuqun istəyinə əsasən, ayrılığa sarılır. Ayrılıq şüurunu oyaq saxlamağa dünyada yaşamaq və işləmək üçün ehtiyacımız vardır. On yeddinci əsr şeyxi Əhməd Sirhindi deyir ki, qulluq halı vəhdət halından yüksəkdə dayanır və ona görə də sufi “Allahın əmri ilə vəhdətin əvəzinə ayrılığı seçir” (Ansari 1986, p. 241).

Ayrılıq Güzgüsü

Onun aşiqləri hələ doğulmamışdan əvvəl vəhdət şərabını dadmışlar. Rəbbin Ağalığına şahid olmaq üçün biz hələ əbədiyyətin ötəsindəki saziş anında qəbul etdiyimiz ayrılığa qeyd-şərtsiz təslim olmalıyıq. Biz istəsək də, istəməsək də bu bizim qaçılmaz essensiyamızdır. Biz varlığa doğularkən Allahdan dünyaya unutqanlıq səfərinə başlayırıq. Lakin tövbə təcrübəsində qəlb vəhdətin ən daxili halına doğru oyadılır və aşiq ayrılıq əzabını qəlbində huşa gətirir. Vəhdət bilgisi olmasa idi, ayrılıq məlumatlanması da ola bilməzdi. Bu əkslər mistik yolun nüvəsindədir. Vəhdət üçün susama bizi duallıq dünyasından geriyə – Məşuqumuza götürür. Ruhani qulluğa qəlbin təslimiyyətini hiss edərək yerinə