i Con Raysbroik bunu belə izah edir: “Ruhani yolçu Tanrıda yaşayır. Bu halda o, yaradılmışlara qahmar çıxır, sevginin ruhunda isə bütün hər şeyə… Bu daxili həyatın ən ali sammitidir, zirvəsidir” (Underbill 1974, p. 437). Daxildə biz Məşuqumuzun quluyuq, zahirdə isə Onun yaratdıqlarının.

İlahi Sirrin Məbədi

Qəlb Allah ilə vəhdət halını tərk etdikdən sonra Vətənə səfər başlanır. Maddi dünyada doğulmağımıza və bu dünyaya mənsub olmağımıza baxmayaraq, səfər boyu öz həqiqi varlığımızı aramağı öyrənirik, Sevgilimizə yenidən qovuşmağımızın yolunu tapırıq. Biz O Kəsi sevirik ki, O həm onu gizlədən, həm də Onu aşkar edən Öz məxluqatı ilə pərdələnmişdir. Xarici dünyada axtardıqlarımız şeylərin hamısı layihələndirmə dramı ilə ərsəyə gələn bizim şəxsi aspektlərimizdə gizlənmişdir. Bunun əksinə olaraq, sufi Onun yaradılışından güzgü kimi istifadə etməyi öyrənir. Sufinin məqsədi həm öz canını, həm də Məşuqun gözəllik və ucalığını Onun özünə əks etdirməkdir. Biz yaradılışı rədd etmədən ondan (yəni Allahın bütün yaradılışından – tər.) Vətənə – özümüzə yenidən qayıtmaq üçün istifadə edirik, necə ki O demişdir: “Biz öz qüdrət nişanələrimizi onlara həm xarici aləmdə (üfüqlərdə, kainatda, göylərin və yerin ətrafında), həm də onların öz daxilində mütləq göstərəcəyik” (Koran 41: 53 in Schimmel 1975, p. 188).

Quranın “O Adəmə adları öyrətdi” ayəsi, Allah Adəmə maddi və mənəvi varlıqda əks olunan ilahi adların bilgisini verdi anlamına gəlir. Bu ilahi adlar insana varlığın mahiyyətini, özünün və dünyanın ilahi aspektlərini tanımağa imkan verir. Dünyaya İlahi sadiqlik nəzərləri ilə baxanda və ya bizə yalnız O bəs edər bilgisi ilə yanaşanda biz Onun əlamətlərini hiss edə bilərik. Qəlb İlahi Ruha doğru oyadıldıqdan sonra o, formaların həm gizli, həm də aşkar rəqslərində həqiqi Sevgilini axtarır. Burada Hucvindən sitat gətirmək yerinə düşər:

“Bilin ki, mən Yer kürəsini İlahi sirlərin məbədi bildim. Şeyləri yaratmağı Allah yalnız Özünə həvalə etdi. Bu səbəbdən də onların