Miladdan öncə 21 iyul 356-cı ildə, Efes
şəhərinin gənc sakini, Herostrat,
dünyanın yeddi möcuzəsindən biri
sayılan Artemida Məbədini yandırdı.
Herostrat işgəncə təzyiqi altında
təqsirini etiraf etdi. Səbəb kimi isə məbədi şöhrət qazanmaq üçün
yandırdığını bildirir və istəyib ki, hamı
onun haqqında bilsin. Herostratı edam
edirlər. Məhkəmənin qərarı ilə,
Herostratın adını tarixə yazmaq
qadağan olunmuşdu. Məhkəmə qərarını icra edənlər, ev-ev gəzib, —
«Herostratı xatırlamaq qadağandır!»
— bağırırdılar. Beləliklər, hamı bildi ki,
məbədi Herostrat yandırıb. Yəni,
Herostratın adını unutdurmaq istəyən
məhkəmə, əksinə, onu məşhurlaşdırdı. «Herostrat şöhrəti» ifadəsi idiomatik
oldu. Bu gün də mənfi mənada işlədilir.
Bu, hadisənin rəsmi yozumudur. Gerçəklikdə isə belə olub: Artemida
Qədim Yunan Tanrılarından biri idi
(Zevsin qızı, Apollonun bacısı). Onun
məbədinə çoxlu ianələr, qurbanlar
verilirdi. Çox zəngin məbəd
olduğundan məbədin ambarında xeyli qızıl, pul və başqa qiymətli əşyalar
saxlanılırdı. Bir gün, məbədin kahinləri
sövdələşib qərara gəldilər ki, qızılı və
pulu məbədin ambarında boşuna
saxlamaqdansa, tacirlərə borc verib,
pul qazansınlar. Borcu da, təbii ki, faizlə verirdilər.
Bir müddət kahinlərin biznesi yaxşı
gedirdi. Amma sonradan borcların
qaytarılmasında problemlər
yaranmağa başladı. Kahinlər
tacirlərdən borcları tələb edəndə, tacirlər borclarını ödəməkdən imtina
etməyə başladılar. Tacirlər isə yaxşı
bilirdilər ki, kahinlər məhkəməyə və ya
başqa yerə şikayət edə bilməzlər,
çünki bu zaman məbədin toxunulmaz
olan sərvətlərindən şəxsi maraqları üçün istifadə etdikləri hamıya məlum
olar.
Kahinlər məbədin ambarında
saxlanılan sərvətlər haqqında hər il
xalq yığıncağında hesabat verməli
idilər. Xalq yığıncağı da ambarda saxlanılan sərvətləri yoxlaya bilərdi.
Fırıldaqlarının üstü açılacağından
qorxan kahinlər, məbədi yandırdılar.
Təqsiri isə atdılar Herostratın boynuna.
Hamının da bunu bilməsi üçün, hər
yerdə «Herostratı