istəyi və iradəsi ilə deyil, məcburiyyət və ehtiyac üzündən həyata keçirərdi. Halbuki, əsl mükafatın və cəzanın qiyamətə kimi təxirə salınması nəticəsində insan tam hərəkət azadlığı əldə edir. Ona vəd verilib ki, nə zamansa əməllərinin qarşılığını alacaq. Onun bu sözə inanmağa da imkanı var, inanmamağa da. Əsil iman bundadır ki, insan Allahın verdiyi vədləri gözüylə görməsə də, onlara inansın.

- Mükafat və cəzanı qiyamətə saxlamaqla Allah insanlara möhlət verir. Bəzi cinayətkarlar uzun illər boyu bəd əməllər törətdikdən sonra səmimi qəlbdən tövbə edib düz yola gəlirlər. Əksinə, ömrünün yarısını xeyirxahlıqla keçirən bəzi insanlar isə birdən-birə zərərli təsir altına düşüb cinayətkara çevrilirlər. Allah hər bir insana imkan verir ki, öz simasını tamamilə açıqlasın, nəyə qadir olduğunu nümayiş etdirsin. Yalnız bundan sonra onun bütöv həyatı əsasında ədalətli hökm çıxarılacaq.

- Bəzən insanın savabı, yaxud günahı elə böyük olur ki, onun əvəzini bu dünyada vermək qeyri-mümkün hala çevrilir. Məsələn, İslamın ilk dövrlərində Həzrət Mühəmməd Peyğəmbərə (s) kömək edib bu yolda olmazın məhrumiyyətlərə dözmüş səhabələrin mükafatını heç bir dünya neməti ilə ödəmək mümkün deyil. Əksinə, Kərbəla faciəsini törətmiş adamları isə bu dünyada heç bir üsulla layiqincə cəzalandırmaq olmaz. Elə buna görə də Allah insanın əməllərinin layiqli cavabını qiyamətə saxlayıb.
İkinci əsas: HƏQİQƏTLƏRİN AÇILMASI

Bəzən haqla nahaqqı bu dünyada ayırmaq çətin olur. Yaxşı işlər pislənilir, haqlı adamlara böhtan atılır. Əvəzində isə çox pisliklər yaxşılıq adı ilə tanıtdırılır, çox zülmkarlara adil deyilir. Lakin Allah həqiqətin əbədi olaraq gizli qalmasına razı deyil. İnsanlar bu dünyada haqqı gizlətsələr də, qiyamətdə buna nail ola bilməyəcəklər. Məhşər hər şeyin əsil həqiqətinin göstəriləcəyi, bütün şəkk-şübhələrin dağıdılacağı ümumbəşəri toplantıdır. Həmin gün heç kəs başqasını aldada, həqiqəti gizlədə bilməyəcək. Qiyamətdə bütün sirlər açılacaq (“Tariq”, 9).
Üçüncü əsas: ALLAHIN