N VƏDİ

Məadın əsaslarından biri də budur ki, Allah onun mütləq olacağını öz bəndələrinə vəd edib. Allahın vədi mütləq həyata keçməlidir, çünki Allah öz sözlərində doğruculdur.
Bütün ilahi dinlərdə məad barəsində xəbər verilmişdir. Bütün peyğəmbərlər öz ümmətlərini haqq yola dəvət edərkən qiyamət gününün mütləq olacağını, hamının dirildilərək sorğu-sual meydanına çəkiləcəyini söyləmişlər.

Məsələn, böyük peyğəmbərlərdən biri olmuş Həzrət Daniilin (ə) dilindən “Bibliya”da belə deyilir: “Torpaq altında yatanlar oyanacaqlar. Onların bir hissəsi əbədi həyata, bir hissəsi isə əbədi cəza və rüsvayçılığa layiq görüləcək”. Peyğəmbər İsayya (ə) isə məadı belə təsvir edir: “Sənin Rəbbin ölü bəndələri dirildəcək və ölü bədənlər canlanıb qalxacaq”.

Xristianların müqəddəs kitabı olan “İncil”in sonunda yerləşdirilmiş “İohannın açıqlaması”nda (Apokalipsis) qiyamət gününün hadisələri barədə öngörmələr verilir: “Böyüklü-kiçikli bütün ölülər Allahın qarşısında durar və onların əməlləri yazılmış kitablar açılar. Hər kəs öz əməl kitabında yazılanlar əsasında mühakimə edilər”.

Qurani-kərimin də onlarla ayəsində məaddan söz açılır. Quran nöqteyi-nəzərindən məad hər şeydən əvvəl insanın Allaha doğru qayıdışıdır. İnsan Allah tərəfindən yaradılıb, dünya həyatının sonunda da onun hüzuruna dönəcək. Elə buna görə də Həzrət Mühəmməd Peyğəmbər (s) bir şəxsin ölüm xəbərini eşidəndə aşağıdakı ayəni oxuyurdu: “Biz Allahınıq və Ona doğru qayıdacağıq” (“Bəqərə”, 156).

İnsanın cismani ölümündən sonra ruhunun yaşadığı barədə ən yaxşı dəlillərdən biri böyük mütəfəkkir İbn Sinaya məxsusdur. Tibbdə böyük nailiyyətlər qazanmış İbn Sina insan bədəninin elementlərinin daimi dəyişdiyini nəzərə alaraq bildirir ki, insanın cismini təşkil edən maddələr daimi dəyişir və bu gün olan insan, cismani mənada 1 ay və ya 1 ildən sonrakı insan deyil. Lakin insan neçə il yaşamasından asılı olmayaraq özünüdərki, mənəvi substansiyası əvvəlki olaraq qalır. Deməli, həmin özünüdərk və mənəvi substansiya