daha bu dünyaya qaytarsın. Amma bu, mümkün olmaz (Möminun, 99-100). Başqa bir ayədə buyurulur ki, insan ölüm anında var-dövlətini sədəqə vermək üçün ömrünün bir az da uzadılmasını istəyər (Münafiqun, 10).
Tövbə etməyən günahkarın həyatının son anlarında şeytan onun başı üstünə gələr, hətta bəzən yaxın adamlarının cildində gözünə görünər və ona iman gətirməsini tələb edər. Zəif iradəli adamlar bu hiyləyə aldanıb şeytana tapınarlar.

Bəzən möminin də canverməsi çətin olar
Birmənalı şəkildə demək olmaz ki, möminlərin can verməsi həmişə asan, kafirlərinki isə çətin olur. Bəzən əksinə, mömin ömrünün son anlarını sıxıntı və dəhşət içində, kafir isə rahatlıqla yaşayır. Bunun səbəbləri müxtəlif ola bilər. Bəzən Allah öz sevimli bəndəsinin canını ona görə ağrı-acı ilə alır ki, bununla onun dərəcəsi yüksəlsin və savabı artsın. Rəvayət edirlər ki, Həzrət Musa Peyğəmbər (ə) vəfat etdikdən sonra Allah-təala Ondan ölüm anında nə hiss etdiyini soruşmuş və o həzrət cavab vermişdi: ”Özümü qəssabın əlində dərisi soyulan qoyun kimi hiss etdim“. Və ya ” özümü diri-diri bişirilən quş kimi hiss etdim; nə uçub xilas ola bilirdim, nə də ölürdüm ki, canım qurtarsın“ (Şeyx Həsən İdvi. Məşariqül-ənvar, səh. 23-24). Həmçinin, ümmül-möminin Aişə deyir ki, Peyğəmbər ömrünün son anlarında əlini yanındakı su qabına salıb isladır və üzünə çəkərək buyururmuş: ”İlahi, ölüm səkəratı və şiddəti qarşısında mənə yardım et“. Aişə söyləyir ki, Peyğəmbərin bu ağır durumunu gördükdən sonra asan can verən heç kəsə qibtə etmirəm (Sünənüt-Tirmizi, hədis 978). Başqa bir rəvayətdə onun belə dediyi bildirilir: ”Peyğəmbərin bu halını gördükdən sonra çətin can verməyi heç kəs üçün qəbahət saymıram“ (Sünənün-Nəsai, hədis 1831).
Möminin ölüm anında əziyyət çəkməsinin daha bir səbəbi bəzi günahlarının bağışlanması da ola bilər. Çünki çoxlu sayda hədislərdən məlum olur ki, möminin başına gələn bütün müsibətlər, hətta ayağına batan tikan onun günahlarından nəyi isə silir (Səhihül-Buxari, hədis 5640-42). Bütün