Müsəlmana keçmişdə qılınmadığı namazların qəzasını qılmaq vacibdirmi? Ümumiyyətlə qəza namazı hansı dəlillərə əsasən qılınması vacib buyrulub və hansı hallarda qazalar qılınmalıdır?

Qeyd edək ki, son dövrlərdə saytımızın sual-cavab bölümünə bununla bağlı bir neçə dəfə suallar daxil olub. Mövzunun aktuallığını nəzərə alaraq qəza namazı və onun qılınması qaydaları haqda yazı hazırlamağa qərar verdik.

Əvvəla onu qeyd edək ki, namzaların qəzasının, yəni daha əvvəl müəyyən səbəblərlə qılınmayan namazın vaxtı keçdikdən sonar qılınması qaydası şiə-Cəfəri məzhəbinə görə, vacibdir. Ümumi qaydaya əsasən vacib namazı vaxtında qılmamış şəxs onun qəzasını yerinə yetirməlidir. Yəni, namazın əvvəl vaxtından son vaxtınadək yuxuda olmağın, xəstəliyin, məstliyin bu hökmə təsiri yoxdur.
Burada bir neçə xüsusi istisnalar var. Namazın əvvəl vaxtından son vaxtınadək, yəni vacib əda dönəmində huşunu itirmiş şəxsə həmin namazın qəzası vacib deyil. Eləcə də, İslamı qəbul etmiş kafirə, heyz və nifas halında olan qadına qəza namazı vacib deyil.
Şəriət hökmlərində qeyd olunur ki, insan öləndən sonra üzərində qılmadığı namazlar, yəni qəzaları qalıbsa, onun qəzaları böyük oğluna vacib olur. Yəni, böyük oğul atasının, (bəzi alimlərin rəyinə əsasən ehtiyata görə, anasının da) qılmadığı namazların qəzasını qılmalı və ya bunu qılacaq bir insan tapıb ücrət müqabilində qəzaları qıldırmalıdır. Ancaq həyatda olan adam qılmadığı namazların qəzasını ücrətlə qıldıra bilməz.

Qeyd edək ki, müsəlmanın vaxtında (əda) qıla bimədiyi namazlarını sonradan qəzasını qılması ilə bağlı İslam şəriətinin əsas qaynağı olan Qurani Kərimdə məlumat yoxdur. Yeri gəlmişkən Qurani Kərim namazların neçə rikətli olduğu haqda da bilgi vermir. Bu barədə bilgilər digər şəriət mənbələri hədis, icma və əql vasitəsilə əldə olunur.

Əlavə edək ki, əqli dəlillərlə (yəni şəriətin daha bir hökm qaynağı) də namazların qəzasının olması ilə bağlı göstəriş əldə edə bilmərik. Ancaq bunun əvəzinə şəriətin daha iki qaynağı -