Bu məmləkətdə limonlar
ağacdamı bitir,
yoxsa qadınların
ovuclarındamı? Həmidin şeirindəndi,
vətəndaş Həmid
Herisçinin. Bu sətirləri
yazan Həmidin ömründə
bircə dəfə də olsun,
limonsatan qadına acıyıb, mərhəmət xatirinə ondan
“üçü bir manat” komplektli
limonlardan aldığına
inanmıram. Amma belə
real bədiiliyə görə, ona
minnətdaram. Mənim limon satan qadının
həyatını bircə sətirlə ifadə
edəcək istedadım yoxdur.
Amma içimdə o
limonsatanı ölkədəki bütün
limon istehlakçılarına tanıtmaq istəyən bir
reportyor ehtirası var. Və
düz on ildir ki, mən bu
reportaja hazırlaşıram,
daha doğrusu, on ildir ki,
bu reportajı yazıram... Limonsatanı dilənçiyə
çevirən on il
Səltənət xanımı (həyatın
adla bağlı ironiyasına
baxın!) on ildir tanıyıram.
Hələ universitetin birinci kursunda oxuyanda,
Zərgər-Palan küçəsində
kirayə qaldığım evdə
yaşayanda Səltənət həmin
küçənin tinindəcə dayanıb,
dörd limonu bir əlində hazır saxlayıb, bir gözü
ilə də, yanındakı sarı
limonla dolu hörmə
səbətini gözətləyərdi. O
vaxt Səltənət daha cavan,
həm də daha şux idi. Satdığı limonları
tərifləmək, təklif etməklə
kifayətlənərdi, alıcının
zəhləsini tökməz, inad
eləməzdi. Bəzən heç lazım
olmasa da, ondan su qiymətinə dörd limon (o
vaxt limonun dördü o
vaxtı pulla “bir məmməd”,
indiki ekvivalentlə 20
qəpik idi) almağa
qızırğalanmazdım. Səltənət dörd limonu
həmişə səliqə ilə nazik
“pinqvin”ə bükər, kulokun
başını burub,
gülümsəyərək, mənə –
tanış alıcısına uzadardı. İllər keçdi, universiteti
bitirdim, səkkiz-doqquz iş
yeri, üç-dörd yaşayış yeri
dəyişdim. Səltənət Zərgər-
Palan küçəsinin tinindən
heç əskik olmadı. Özü qocaldı, üzü qırışdı,
gözlərinin dibinə bir az
məzlumluq çökdü, əlləri
şaxtadan çatlayıb,
qalınlaşdı. İllər onun
əynindəki sarı kürkün, başındakı boz yaylığın
rəngini dəyişdi, bozartdı,
köhnəltdi, cındırını
çıxartdı. Səltənətin limon
satmaq üsulu da dəyişdi:
indi o, daha əvvəlki, canısulu vaxtlarındakı
kimi limonlarını