görə demək olar ki, qeyb elə bir məsələdir ki, düzgün proqramlaşdırılmalıdır və Əhli-Beyt (ə) cəmiyyəti az bir çətinlik ilə onu qarşılaya bilməlidir. Ona görə də Məsum İmamlar (ə) bir tərəfdən şagirdlərinə əhkamı təlim edirdilər ki, gücləri çatdığı qədər dini hökmlərdən nəticə çıxara bilsinlər. İnsanları alimlərdən öyrənməyə və onlara müraciət etməyə təşviq edirdilər. Başqa bir tərəfdən isə vəkillik quruluşunu təsis edərək, insanları vəkillərə müraciət etməyə dəvət edirdilər. Elə bu aralarda xəlifələr İmam Hadi (ə) ilə İmam Həsən Əsgərinin (ə) zamanında birbaşa olan əlaqələri azaltdılar. Ona görə də onlar pərdə arxasından suallara cavab verirdilər ki, insanlar İmamı (ə) görməməyə adət etsinlər. Bunların ardınca kiçik qeyb haqqında xəbər verildi. İnsanlar bu zaman ehtiyacı olan suallara cavab almağa başladılar.

İmam Zaman ağa (ə.f.) ilə əlaqə saxlayan insanlar haqqında isə demək olar ki, İmamın (ə.f.) iki qeybi olmuşdur. Biri kiçik və o birisi isə böyük qeyb. Kiçik qeyb zamanı Həzrət (ə.f.) insanların gözündən gizli idi. 4 səhabə İmam (ə.f.) ilə insanlar arasında vasitəçi idilər. İnsanların çətinlikləri bu dörd nəfərə deyilər və onlar da bu məsələləri İmama (ə.f.) çatdırardılar.

Böyük qeyb başlayanda isə insanların Həzrət (ə.f.) ilə rabitəsi kəsilir. Bu dövrün xüsusiyyəti belədir ki, heç kim iddia edə bilməz ki, o, İmamın (ə.f.) xüsusi vasitəçisidir və onunla rabitəsi vardır. Çünki hər kəs bu cür iddia edərsə, Həzrətin (ə.f.) özünün dediyi kimi, yalançıdır.

İkinci nöqtə odur ki, böyük qeyb zamanında saleh insanların, böyük alimlərin və təqvalı insanların Həzrət (ə.f.) ilə görüşləri olmuşdur. Baxmayaraq ki, bu görüşlər zamanı çoxları Ağanı (ə.f.) tanımamışdılar. Həzrət gedəndən sonra başa düşmüşdülər ki, hansı böyük bit tofiqə nail olublar. Zəhranın Yusifini (ə.f.) tanımayıblar.

Üçüncü nöqtə odur ki, qeyb zamanında İmam Zaman ağanın (ə.f.) yaşadığı yer və məkan bizlər üçün məlum deyildir. Bizim üçün o Həzrət (ə.f.) ilə görüş yolu bağlıdır. Həzrətin