təsirinin getdikcə gücləndiyi dövrlə üst-üstə düşürпїЅ

İslamın bu vəziyyətə düşməsinin əsas səbəbi, şübhəsiz ki, radikal İslamdır. Lakin məncə, radikal İslamın təsirinin getdikcə zəiflədiyi mərhələyə yaxınlaşırıq - ən azı yayılmasının qəti surətdə qarşısı alınacaq bir mərhələyə.

Bu cür passivləşmənin səbəbi nədir?

əsas səbəblərdən biri, siyasi İslamın öz layihələrini həyata keçirməkdə müvəffəqiyyətsizliyə uğramasıdır. Buna İran İslam İnqilabını misal göstərə bilərik. Bir başqa səbəb isə Böyük İslam hərəkatlarının ("Rifah Partiyası" timsalında göründüyü kimi) öz strategiyasını dəyişərək, parlamentar və leqal platformalarda fəaliyyət göstərməsidir. Bu inkişaf islami hərəkatların müstəqilliyini, qiyamçılığını "rəndələyərək" onları "normal"lar cərgəsinə çıxarır.

Radikal İslamın zəifləməsinin bir səbəbi də İslam daxilindəki mövcud ziddiyyətlər ola bilərmi?

Aydındır ki, bu gün böyük müsəlman ölkələrindəki İslam hərəkatları əsasən milliyyətçi hərəkatlardır, məsələn, Kosovo və Bosniyada olduğu kimi. Hamı Bosniyada radikal İslamın güclənəcəyindən qorxurdu; ortaya Bosniya millətçiliyi çıxdı. Həmin şeyi Fələstin barəsində də söyləmək olar. Təbii ki, Türkiyə və İran da bu ölkələr cərgəsinə aid edilə bilər. Bir daha təkrar etmək istəyirəm: İslam ölkələrində mövcud olan bu hərəkatlar nə dini, nə də siyasi mənada İslam hərəkatı deyildir; bunlar milliyyətçi hərəkatlardır.

Avropadakı müsəlman əhalisi ilə onu əhatə etmiş cəmiyyətin qarşılıqlı təsir göstərmə prosesində bir növ Avropa İslamının yaranacağı ehtimalı haqqında nə fikirləşirsiniz?

əlbəttə, belə bir hadisə baş verəcək. Bu istiqamətdə meyllər mövcuddur. Avropada yaşayan müsəlmanlar bir növ liberal Avropa İslamına doğru irəliləyirlər. Bu, daxili istəkdir. əlbəttə, burada söhbət müsəlmanlardan gedir. Digər tərəfdən, hər hansı kiçik qrupun bir növ neo-fundamentalizm yaradacığını, İslam qaydalarına ciddi icra edən, özünü yalnız İslam atributları ilə tanıdan bir hərəkatın əmələ gələcəyini də istisna